FORUM INSOMNIA
zabawa imprezy problemy przemyślenia seks

∑ temat został odczytany 49288 razy ¬
 
ROZRYWKA | Nauki Humanistyczne
KALENDARIUM 
[powiadom znajomego]    
Autor "KALENDARIUM"   
 
finderx
 Wysłana - 29 sierpień 2002 18:40      [zgłoszenie naruszenia]

1826-1850 Polska doby zaborów




1826
29 VII Po śmierci gen. J. Zajączka urząd namiestnika pozostaje nie obsadzony, a jego uprawnienia przejmuje Rada Administracyjna.
- Aresztowania członków Towarzystwa Patriotycznego. Powstaje Szkoła Przygotowawcza do Instytutu Politechnicznego w Warszawie. Dwa lata później przekształca się w wyższą uczelnię. Umierają Stanisław Staszic i Antoni Malczewski.

1828
29 I Dekret carski o utworzeniu Banku Polskiego w Warszawie jako centralnej instytucji emisyjnej i kredytowej. Bank skupia depozyty instytucji publicznych i osób prywatnych.
25 II Trzej rezydenci w Rzeczypospolitej Krakowskiej odmawiają zatwierdzenia nowo wybranego prezesa senatu, mieszczanina Józefa Nikorowicza, popierając Stanisława Wodzickiego.
22 V Sąd Sejmowy wydaje wyrok w sprawie Towarzystwa Patriotycznego.
14-15 XII Zawiązanie tajnego sprzysiężenia w warszawskiej Szkole Podchorążych z inicjatywy ppor. grenadierów i instruktora piechoty Piotra Wysockiego.
- Powstaje Biblioteka Kórnicka jako fundacja Adama Tytusa Działyńskiego, który swe zbiory biblioteczne lokuje na zamku w Kórniku. W Warszawie koncertuje słynny skrzypek Niccolo Paganini. Wychodzi Konrad Wallenrod Adama Mickiewicza.

1829
25 V Mikołaj I koronuje się na króla Polski w Warszawie.
V Teofil Wolicki otrzymuje sakrę biskupią, co jest wyrazem poparcia papieskiego. Metropolita poznański i gnieźnieński popiera rozwój szkolnictwa parafialnego i wychowania młodzieży w duchu polskim, otacza opieką zabytki kultury narodowej, jest inicjatorem budowy pomników Mieszka I i Bolesława Chrobrego w katedrze poznańskiej.
- Minister skarbu K. Drucki-Lubecki na korzystnych warunkach zaciąga pożyczkę zagraniczną w wysokości 42 mln złp. W pełni zrównoważa to budżet, co daje Lubeckiemu silną pozycję w rządzie. Do Sprzysiężenia Wysockiego przyłącza się grupa cywilów z Maurycym Mochnackim na czele. W Poznaniu otwarto zbudowaną przez Edwarda Raczyńskiego bibliotekę publiczną (Biblioteka Raczyńskich). Umiera Wojciech Bogusławski.

1830
4 V Obraduje sejm Królestwa, z udziałem cara Mikołaja I, uchwala wzniesienie pomnika Aleksandra I.
11 X W Warszawie odbywa się pożegnalny koncert Fryderyka Chopina, który opuszcza miasto na zawsze.
18-19 XI W Królestwie Polskim ogłoszona zostaje mobilizacja.
29 XI Noc Listopadowa. W Warszawie członkowie Sprzysiężenia Wysockiego rozpoczynają akcję, która doprowadzi do powstania. Wyznaczonych celów nie udaje się jednak osiągnąć: wielki książę Konstanty ucieka z Warszawy, po stronie spiskowców staje tylko część polskich oddziałów, politycy odnoszą się do wydarzeń z rezerwą, generałowie odmawiają przyjęcia dowództwa z rąk "szaleńców".
30 XI Warszawa jest wolna. Władzę obejmuje Rada Administracyjna, która chce ugody z Konstantym. Wysłani w jej imieniu do wielkiego księcia K. Drucki-Lubecki i A.J. Czartoryski niczego jednak nie osiągają.
1 XII Powstaje Towarzystwo Patriotyczne - rewolucyjna organizacja założona w celu przeciwdziałania próbom likwidacji powstania. Prezesem zostaje Joachim Lelewel. Na Litwie i Białorusi wprowadzono stan wojenny.
4 XII Komitet Wykonawczy Rady Administracyjnej przyjmuje nazwę Rządu Tymczasowego, jego prezydentem zostaje A.J. Czartoryski, a dowódcą wojskowym gen. Józef Chłopicki.
5 XII J. Chłopicki zostaje dyktatorem. Jest zwolennikiem ugody z carem i przywrócenia porządku. Nie cofa się przed aresztowaniem P Wysockiego pod zarzutem "spisku rewolucyjnego".
11 XII Naczelnym prezesem Wielkiego Księstwa Poznańskiego zostaje Eduard Heinrich Flottwell, znosi się przy tym urząd namiestnika.
17 XII Mikołaj I wydaje odezwę do Polaków z żądaniem bezwarunkowego poddania się jego woli. Pertraktacji nie będzie.
18 XII Pierwsze posiedzenie sejmu zwołanego przez Rząd Tymczasowy. Pod wpływem opinii publicznej uchwalono, iż powstanie ma charakter narodowy.

1831
25 I Towarzystwo Patriotyczne organizuje manifestację w celu uczczenia pamięci dekabrystów. Sejm, na wniosek Romana Sołtyka, jednomyślnie uchwala detronizację cara Mikołaja I jako króla Polski.
28 I Na czele Rządu Narodowego staje książę Adam J. Czartoryski. Formalnie naczelnym wodzem powstania zostaje Michał Radziwiłł, faktycznie dowodzi gen. Józef Chłopicki.
5-6 II Do Królestwa wkracza armia feldmarszałka Iwana Dybicza. Rozpoczyna się wojna polsko-rosyjska.
14 II Bitwa pod Stoczkiem. Oddział gen. Józefa Dwernickiego stacza pierwszą potyczkę, w której odnosi zwycięstwo nad dywizją gen. Gejsmara.
19 II Piotr Szembek i Franciszek Żymirski zwyciężają w potyczce pod Wawrem.
25 II Bitwa pod Grochowem. Polacy toczą zaciętą walkę z wojskiem I. Dybicza. Szczególnie krwawy bój toczy się o Olszynkę Grochowską, gdzie ciężko ranny zostaje gen. Chłopicki. Bitwa nie zostaje rozstrzygnięta.
26 III Wybucha powstanie na Litwie. Mimo słabego uzbrojenia partyzantom udaje się przejąć kontrolę na części terytorium, z wyjątkiem Wilna i Kowna.
31 III Rusza ofensywa polska prowadzona według planu gen. Ignacego Prądzyńskiego. Zwycięskie bitwy pod Wawrem i wsią Dębe Wielkie.
7 IV W Sejmie zaczyna się debata nad uwłaszczeniem chłopów. Opór ze strony posłów ziemian powoduje odłożenie prac nad ustawą.
10 IV Zwycięska bitwa I. Prądzyńskiego pod Iganiami.
19 IV J. Dwernicki zwycięża pod Boremlem na Wołyniu.
27 IV Dwernicki wycofuje się do Galicji, gdzie zostaje wraz z wojskiem internowany.
14 V Klęska powstańców podolskich w bitwie pod Daszowem.
15 V Druga ofensywa wojsk polskich według planu gen. Prądzyńskiego. Naczelny wódz gen. J. Skrzynecki popełnia jednak wiele błędów, które pozwalają Dybiczowi na dotarcie z odsieczą.
26 V Porażka wojsk polskich pod Ostrołęką - 4000 zabitych. Polacy wycofują się w stronę Warszawy.
4 VII Feldmarszałek Iwan Paskiewicz (głównodowodzący wojsk rosyjskich po śmierci I. Dybicza) bez przeszkód przekracza Wisłę i rozpoczyna okrążanie Warszawy od zachodu.
VII Upadek powstania na Litwie.
11 VIII Rada Wojenna odbiera dowództwo biernemu Skrzyneckiemu i powierza je gen. Henrykowi Dembińskiemu.
15 VIII Rozruchy w Warszawie. Ani rząd, ani działacze Towarzystwa Patriotycznego nie są w stanie uspokoić tłumu, który wdziera się do Zamku Królewskiego. Zajścia te powodują upadek rządu. Na czele nowego rządu staje gen. Jan Krukowiecki.
18 VIII Gen. Krukowiecki, sprawujący władzę niemal dyktatorską, rozwiązuje Towarzystwo Patriotyczne i aresztuje jego członków.
6-7 IX Bitwa o Warszawę. Rosjanie dysponują 77 000 żołnierzami przeciwko 35 000. I. Paskiewicz rozpoczyna szturm na Wolę, gdzie ginie dowodzący obroną gen. Józef Sowiński. J. Krukowiecki podejmuje rokowania z Rosjanami, sejm jednak dymisjonuje go, powołując na stanowisko prezesa rządu Bonawenturę Niemojowskiego.
8 IX Niemojowski zdecydował o wycofaniu się do Płocka.
23 IX Sejm uchwala na ostatnim posiedzeniu zawieszenie powstania, odrzucając tym samym żądanie I. Paskiewicza podpisania aktu kapitulacji.
5 X Główne siły polskie (20 000 żołnierzy) przekraczają granicę pruską pod Brodnicą. Kraj opuszczają członkowie rządu, sejmu oraz politycy.
9 X Kapituluje Modlin.
21 X Poddaje się Zamość, ostatni punkt oporu.
6 XI W Paryżu formuje się Komitet Tymczasowy Emigracji. Na jego czele staje Bonawentura Niemojowski. Krąg zwolenników J. Lelewela przeforsował zmianę nazwy na Komitet Narodowy Stały i obranie go prezesem.
24 XI Królestwo Polskie odcina od Rosji bariera celna. Zakłady włókiennicze tracą w ten sposób najważniejszego
klienta.
- Powołano do życia Komitet do Spraw Guberni Zachodnich, który ma przeprowadzić rusyfikację i integrację Ziem Zabranych z Imperium Rosyjskim.

1832
26 II Car wydaje Statut Organiczny dla Królestwa Polskiego, które staje się integralną częścią Imperium. Następuje likwidacja polskiego wojska i sejmu. Na czele administracji pozostają Rada Stanu i Rada Administracyjna pod przewodnictwem namiestnika Iwana Paskiewicza.
- Przemarsz wojsk polskich przez Niemcy wywołuje entuzjazm miejscowej ludności, wrogo nastawionej do Rosji. Dla polskich żołnierzy organizowane są bankiety, układane pieśni. Najsłynniejszą, Tysiąc walecznych opuszcza Warszawę, pisze niemiecki poeta Julius Mosen na cześć pułku czwartaków.
17 III W Paryżu konstytuuje się Towarzystwo Demokratyczne Polskie
- republikańska organizacja emigracyjna założona przez Tadeusza Krępowieckiego i Adama Gurowskiego.
9 VI Papież Grzegorc XVI ogłasza breve Cum primum, w którym potępia powstanie listopadowe, w walce Polaków widzi jedynie niebezpieczną rewolucję i bunt przeciwko legalnej władzy.
XII Joachim Lelewel zakłada na emigracji tajną organizację Zemsta Ludu.
- Rozwiązane zostaje Towarzystwo Przyjaciół Nauk. Bibliotekę zamkniętego Uniwersytetu Warszawskiego wywieziono do Petersburga, podobny los spotyka kolekcję rycin Stanisława Augusta.
Władze carskie zamykają Uniwersytet Wileński, w jego miejsce powstaje Akademia Medyko-Chirurgiczna. Ukazują się Dziady i Księgi narodu i pielgrzymstwa polskiego Adama Mickiewicza.

1833
II Otwarcie Teatru Wielkiego w Warszawie.
19 III Z Galicji do Królestwa Polskiego wyruszają oddziały płk. Józefa Zaliwskiego z zamiarem wywołania powstania.
8 IX Rosja i Austria podpisują w Munchengratz układ o wspólnym zwalczaniu ruchów rewolucyjnych. Do układu dołączają Prusy.
- W Wolnym Mieście Krakowie zaczyna działać złożona z przedstawicieli państw zaborczych Konferencja Rezydentów. Kompetencje sejmu i senatu zostają ograniczone. Niedaleko Warszawy powstaje fabryka wyrobów lnianych. Kieruje nią francuski inżynier, Filip Girard; stąd nazwa osady fabrycznej - Żyrardów. Zamknięcie Liceum Krzemienieckiego. Przenoszone do Kijowa od 1832 r. wyposażenie i fundusze dadzą początek rosyjskiemu Uniwersytetowi. Ukazuje się tom poezji Syn Rusi, autorstwa trzech wybitnych poetów ukraińskich - Markiana Szaszkewycza, Jakiwa Hołowaćkiego i Iwana Wahylewycza - założycieli stowarzyszenia na rzecz odrodzenia narodowego Rusinów.

1834
12 V W Bernie zawiązuje się spośród węglarzy polskich, na wzór Młodych Włoch, półtajna organizacja niepodległościowa-Młoda Polska. Wejdzie w skład Młodej Europy.
- Karol Marcinkowski, lekarz, działacz społeczny w Wielkopolsce, zostaje odznaczony złotym medalem przez Akademię Nauk w Paryżu. Dezydery Chłapowski zakłada szkołę rolniczą w Turwi (Poznańskie), w której naucza się nowoczesnej uprawy roli. Prapremiera Zemsty Aleksandra Fredry we Lwowie. Ukazuje się Kordian Juliusza Słowackiego.Adam Mickiewicz wydaje Pana Tadeusza. W Paryżu umiera Maurycy Mochnacki.

1835
15 III W Paryżu z inicjatywy gen. Józefa Bema powstaje Towarzystwo Politechniczne Polskie.
XII W organizacji Młoda Polska wyłania się Stały Komitet, do którego wybrano m.in. J. Lelewela, W. J. Zwierkowskiego, Wincentego Nieszkocia. Z inicjatywy działaczy Młodej polski zostaje utworzone w Galicji Stowarzyszenie Ludu Polskiego.
- We Lwowie powstaje szkoła malarska. Wśród uczniów znajdą się Juliusz Kossak i Artur Grottger. W Gostyniu wielkopolskie ziemiaństwo zakłada tzw. Kasyno - stowarzyszenie na rzecz podniesienia gospodarki i oświaty wśród Polaków, które prowadzi pogadanki i dyskusje, organizuje imprezy dobroczynne, zakłada bibliotekę, wydaje "Przewodnik Rolniczo--Przemysłowy". W Anglii powstaje radykalna organizacja emigrantów polskich Gromady
Ludu Polskiego. Wychodzi Nie-Boska Komedia Zygmunta Krasińskiego.

1836
Wojska państw zaborczych okupują Wolne Miasto Kraków, na podstawie układu z 1835 r., z powodu zamachu na agenta carskiej policji. W Warszawie ukończono budowę Cytadeli (od 1832). Jej X Pawilon, miejsce kaźni polskich powstańców i rewolucjonistów, staje się symbolem carskiego ucisku. Wychodzi Irydion Zygmunta Krasińskiego. We Wrocławiu powstaje studenckie Towarzystwo Literacko-Słowiańskie. W Ciechocinku powstają pierwsze łazienki - zaczątek przyszłego uzdrowiska.

1837
W ramach unifikacji z Rosją województwa Królestwa zostają przemianowane na gubernie, a wojewodów zastępują gubernatorzy. Z inicjatywy J. Lelewela powstaje Zjednoczenie Emigracji Polskiej. Ignacy Domeyko po ukończeniu studiów w Paryżu wyjeżdża do Chile, gdzie zasłynie jako znakomity geolog i znawca minerałów.

1838
Ukazuje się "Pierwiosnek", pierwsze czasopismo na ziemiach polskich w całości redagowane przez kobiety. W Paryżu powstaje, działająca do dzisiaj, Biblioteka Polska. Feliks Jastrzębski, emigrant z Litwy, zakłada w Brukseli wytwórnię fortepianów, która zyska wkrótce światową renomę.

1839
24 II Metropolita greckokatolicki, Józef Siemaszko, podpisuje akt o oderwaniu Kościoła unickiego (w Cesarstwie) od Rzymu i podporządkowaniu go Cerkwi prawosławnej. Wierni i duchowni, którzy odmawiają przejścia na prawosławie, są nawracani siłą. Jedyną diecezją unicką na terenie Królestwa Polskiego pozostaje diecezja chełmska.
4 X Aresztowanie arcybiskupa gnieźnieńsko-poznańskiego Michała Dunina, który protestował przeciwko przepisom państwowym o zawieraniu małżeństw mieszanych wyznaniowo.
3 XII Utworzony zostaje warszawski okręg naukowy podporządkowany Ministerstwu Oświaty w Petersburgu.
- Ukazuje się Balladyna Juliusza Słowackiego. Paweł Edmund Strzelecki odkrywa w Australii złoża złota. Zdobywa najwyższy szczyt Alp Australijskich i nadaje mu nazwę: Góra Kościuszki.

1840
Z inicjatywy Centralizacji Towarzystwa Demokratycznego Polskiego powstaje Komitet Poznański z K. Libeltem na czele (tzw. "Komitet Libeltowski"). A. Mickiewicz rozpoczyna wykłady w College de France w Paryżu. Ukazują się Mazepa i Lilla Weneda J. Słowackiego. W niektórych szkołach średnich Królestwa wprowadzono gimnastykę. Wśród polskich emigrantów w Paryżu pojawia się Andrzej Towiański.

1841
W Królestwie funkcje Rady Stanu przejmuje Rada Administracyjna. Ukończono budowę Bazaru poznańskiego, własności polskiej spółki, której prezesuje Karol Marcinkowski. W Poznaniu z inicjatywy K. Marcinkowskiego powstaje Towarzystwo Naukowej Pomocy - organizacja stypendialna dla młodzieży wielkopolskiej. Z Wolnego Miasta Krakowa wycofują się wojska okupacyjne. W Galicji powstaje, z inicjatywy ks. Leona Sapiehy, pierwsze w
tym zaborze Towarzystwo Kredytowe Ziemskie. Władze Towarzystwa mianuje Sejm Krajowy. W Warszawie zaczyna wychodzić czasopismo "Biblioteka Warszawska", w Wilnie pod redakcją Józefa Ignacego Kraszewskiego "Ateneum". Urodziła się Eliza Orzeszkowa.

1842
Walenty Stefański zakłada w Poznaniu tajny Związek Plebejuszy. Na terenie Królestwa ukazują się "Roczniki Gospodarstwa Krajowego" - wydawane przez spółkę ziemiańską z Andrzejem Zamoyskim na czele. Władze carskie zamykają Akademię Medyko-Chirurgiczną w Wilnie po wykryciu tajnych organizacji studenckich. Ruszają pierwsze pociągi linii Wrocław-0ława. W Suwałkach przychodzi na świat Maria Konopnicka

1843
Ksiądz Piotr Ściegienny pisze Złotą książeczkę. Książę Adam Czartoryski kupuje Hotel Lambert w Paryżu, który staje się miejscem działalności obozu Czartoryskiego. Związani z "Rocznikami Gospodarstwa Krajowego" ziemianie
rozpoczynają doroczne zjazdy w Klemensowie, majątku A. Zamoyskiego. W Ełku na Mazurach, pod redakcją Krzysztofa Mrongowiusza, zaczyna wychodzić "Przyjaciel Ludu".

1844
W imperium rosyjskim wprowadzono obowiązek inwentarzy majątkowych, w których określa się liczbę poddanych w majątku, ich powinności i nadziały. W Warszawie powstaje Szkoła Sztuk Pięknych. We Lwowie powstaje Akademia Techniczna (z wykładowym językiem niemieckim). We Wrocławiu rozwiązano Towarzystwo Literacko-Słowiańskie. W Wilnie ukazuje się pierwszy zeszyt ,Śpiewnika domowego Stanisława Moniuszki. Juliusz Słowacki pisze Sen srebrny Salomei.

1845
Centralizacja Towarzystwa Demokratycznego Polskiego, pod wpływem Ludwika Mierosławskiego i Edwarda Dembowskiego, uznaje za konieczne przyspieszenie wybuchu powstania. Zawiązuje się Galicyjskie Towarzystwo Gospodarcze.

1846
I Na zjeździe działaczy Towarzystwa Demokratycznego Polskiego, sformułowany zostaje Rząd Narodowy (Karol Libelt, Ludwik Mierosławski, Wiktor Heltman). Ustalono również datę wybuchu powstania- na 21 lub 22 lutego.
12 II Władze pruskie aresztują L. Mierosławskiego, który podaje w śledztwie nazwiska spiskowców. Rozpoczynają się aresztowania.
II Wybuch powstania krakowskiego.
18 II Chłopi atakują powstańców. Dochodzi do masakry. Rozpoczyna się rabacja - bunt chłopów galicyjskich przeciw szlachcie. Na czele stanął Jakub Szela.
21 II Powstanie górali w Chochołowie pod wodzą Jana Andrusikiewicza i ks. Leopolda Kmietowicza. Rząd Narodowy, w składzie: Jan Tyssowski, Ludwik Gorzkowski i Aleksander Grzegorzewski, wydaje Manifest do Narodu Polskiego.
24 II J. Tyssowski ogłasza się dyktatorem powstania. Jego sekretarzem zostaje Edward Dembowski.
27 II Podczas procesji religijnej z Rynku krakowskiego w kierunku Wieliczki prowadzący ją E. Dembowski pada od salwy austriackiej,
4 III Oddziały rosyjskie i austriackie zajmują Kraków. Tyssowski poddaje miasto bez walki i na czele tysiąca powstańców przekracza granicę Prus.
7 VI Carski dekret regulacyjny wprowadza zakaz rugowania chłopów, posiadających minimum 3 morgi.
6 XI Wolne Miasto Kraków zostaje włączone do Galicji i Lodomerii.
- Władze carskie wydają zakaz kształcenia się młodzieży z Ziem Zabranych w Królestwie Polskim.
Margrabia Aleksander Wielopolski na wieść o rabacji w Galicji ogłasza List otwarty szlachcica polskiego do Metternicha. Wini austriacką biurokrację za powstanie chłopów. Narcyza Żmichowska wydaje Pogankę.Umiera Karol Marcinkowski. Urodził się Henryk Sienkiewicz.

1847
2 VIII W Berlinie rozpoczyna się proces 254 Polaków, z L. Mierosławskim na czele, oskarżonych o zdradę stanu.
2 XII W procesie berlińskim ośmiu przywódców zostaje skazanych na ścięcie toporem (kara zamieniona później na długoletnie więzienie), 137 osób wypuszczono na wolność.
- Przy tajnym związku Edwarda Domaszewskiego powstaje sekcja kobieca-Entuzjastki, z Narcyzą Żmichowską i Anną Skimborowiczową na czele. Urodził się Bolesław Prus (Aleksander Głowacki).

1848
13 III Rewolucja w Wiedniu obala rządy Klemensa von Metternicha.
18 III Wybucha rewolucja w Berlinie.
19 III Franciszek Smolka i Florian Ziemiałkowski opracowują adres do cesarza, pod którym składa podpisy 12 000 mieszkańców Lwowa. Żądają równouprawnienia stanów i wyznań, wolności słowa, zwołania sejmu oraz spolszczenia szkół i urzędów w Galicji. W miastach galicyjskich ze Lwowem i Krakowem na czele zawiązują się komitety narodowe.
20 III Fryderyk Wilhelm IV ogłasza amnestię. L. Mierosławski i K. Libelt wychodzą na wolność. Na wieść o rewolucji berlińskiej powstaje w Poznaniu jawny Komitet Narodowy, który wysyła do króla delegację z żądaniem oddzielenia Wielkiego Księstwa Poznańskiego od Prus. Na terenie Wielkopolski, w poszczególnych miastach, komitety - lokalne odpowiedniki Komitetu poznańskiego - przejmują na krótko władzę.
29 III We Włoszech z inicjatywy Adama Mickiewicza zostaje podpisany akt zawiązania legionu polskiego.
3 IV Gen. L. Colomb ogłasza stan oblężenia w Poznaniu.
11 IV Ugoda w Jarosławcu. Gen. W. Willisen proponuje autonomię Poznańskiego w zamian za rozbrojenie. W ramach ustaleń dochodzi do zawieszenia broni, za cenę redukcji oddziałów polskich powstrzymano ich likwidację, wojsko polskie (ok. 4500 żołnierzy) zostaje umieszczone w czterech obozach.
19 IV Z inicjatywy R Stadiona, gubernatora Galicji, grupa prałatów greckokatolickich występuje do cesarza z własnym adresem, w którym oddaje się pod jego ochronę przed uciskiem narodowym ze strony Polaków.
22 IV W Galicji Stadion na własną rękę ogłasza zniesienie pańszczyzny. Włościanie otrzymują prawo własności do użytkowanej ziemi. Decyzja ta zostaje potwierdzona patentem cesarskim, antydatowanym na 17 IV.
24 IV Komitet Narodowy w Poznaniu podejmuje uchwałę o rozbrojeniu.
26 IV Wojsko nie uznaje decyzji Komitetu Narodowego w Poznaniu. Gen. Heinrich Castiglione daje rozkaz zbombardowania Krakowa, płoną Sukiennice. Miasto poddaje się.
29 IV Wojska pruskie atakują obóz w Książu.
30 IV Powstańcy odnoszą zwycięstwo pod Miłosławiem.
5 V Okupiona dużymi stratami bitwa pod Sokołowem, żołnierze opuszczają L. Mierosławskiego.
9 V Podpisanie kapitulacji. Powstanie wielkopolskie upada.
V Wybory do Zgromadzenia w Berlinie. Mandaty uzyskują ksiądz Józef Szafranek z Górnego Śląska i pastor Herman Gizewiusz z Pomorza.
VI Z inicjatywy Augusta Cieszkowskiego powstaje w Wielkopolsce Liga Polska.
12-16 VI Zjazd słowiański w Pradze. Biorą w nim udział Polacy.
1 XI Dowodzący wojskami austriackimi we Lwowie gen. Wilhelm Hammerstein daje rozkaz okrążenia śródmieścia miasta. Władze miejskie kapitulują.
2 XII Na tron wstępuje Franciszek Józef I.
- Na Górnym Śląsku wybucha epidemia tyfusu głodowego. W Galicji, gdzie szaleją tyfus i cholera, umiera 182 000 ludzi. Śmiertelne żniwo zbiera cholera także w Wielkopolsce i Królestwie Polskim. Emanuel Smołka, Józef Lompa, Józef Lepkowski z Krakowa i ksiądz J. Szafranek tworzą w Bytomiu ośrodek polskiej agitacji narodowej. Są orędownikami przyznania praw narodowych Polakom na Górnym Śląsku. Władze pruskie zgadzają się na wprowadzenie języka polskiego do szkół ludowych. W Warszawie powstaje Spółka Żeglugi Parowej z prezesem Andrzejem Zamoyskim. Uzyskuje od rządu przywilej na przewóz parowcami towarów i pasażerów na Wiśle i jej dopływach. Doktor Tytus Chałubiński po raz pierwszy przyjeżdża do Zakopanego. Odkrywa zalety klimatyczne tego miejsca. Umierają, Herman Gizewiusz, krzewiciel polskości na Mazurach oraz Karol Godula, bytomski magnat i król cynku.

1849
15 III Wychodzi pierwszy numer redagowanego przez A. Mickiewicza dziennika w języku francuskim "La Tribune des Peuples ("Trybuna Ludów"). Hasłem przewodnim jest solidaryzm narodów walczących o wolność.
- Namiestnikiem Galicji zostaje Agenor Gołuchowski. Na dworzec kolejowy w Poznaniu wjeżdża pierwszy pociąg.
Zmarli w Paryżu Fryderyk Chopin i Juliusz Słowacki. Urodzili się Aleksander Świętochowski i Michał Bobrzyński.

1850
Rząd pruski rozwiązuje Ligę Polską w Poznańskiem i na Pomorzu. W Śremie (Wielkopolska) zawiązuje się pierwsza spółka zarobkowa - organizacja oszczędnościowo-kredytowa. Wisłą rusza pierwszy parostatek z Krakowa na Bielany. Konstytucja pruska wprowadza równouprawnienie Żydów. Rząd austriacki podejmuje decyzję o budowie fortyfikacji w Krakowie. Umiera Józef Bem. Urodził się Józef Chełmoński.



pozdrawiam Tomek

Moderator działów: Aktualności, Sporty ogólnorozwojowe, Nasze hobby & Strongman i trójbój siłowy

"Nie mów tego, o czym należy milczeć, lecz nie przemilczaj tego, co należy powiedzieć."

 
finderx
 Wysłana - 29 sierpień 2002 18:41      [zgłoszenie naruszenia]

1851-1875 Polska doby zaborów




1851
Zniesiono granicę celną między Królestwem Polskim a resztą Imperium. Dzięki otwarciu rynku rosyjskiego przemysł tekstylny w okręgu łódzkim zaczyna się dynamicznie rozwijać. Henryk Rodakowski zdobywa w Paryżu złoty medal za portret gen. Henryka Dembińskiego.

1852
Polska szlachta na Ziemiach Zabranych. zostaje zobowiązana do carskiej służby publicznej na tych samych zasadach co ziemianie rosyjscy. Instalacja pierwszej na ziemiach polskich linii telegraficznej systemu Morse' a, która szybko zastępuje telegraf semaforowy. Z telegrafu korzystają wyłącznie wojsko i władze rządowe. Ignacy Łukasiewicz wynajduje we Lwowie metodę rafinacji ropy, upowszechnioną dzięki wiedeńskiemu przedsiębiorcy Ditmarowi.

1853
31 VII W szpitalu powszechnym we Lwowie po raz pierwszy użyto lamp naftowych skonstruowanych przez I. Łukasiewicza. Pierwszą lampę naftową w Stanach Zjednoczonych skonstruuje w 1855 r. Silliman.
X Wybucha wojna krymska. A. Mickiewicz jedzie do Turcji zorganizować legion polski.

1854
Urzędowym i wykładowym językiem wszechnicy krakowskiej staje się na okres siedmiu lat język niemiecki. Od 1861 r. wykłady będą ponownie odbywać się po polsku. W Bóbrce koło Krosna powstaje pierwszy szyb naftowy.
W Poznaniu zakłada się oświetlenie gazowe ulic. W Krakowie powstaje pierwsze na ziemiach polskich Towarzystwo Sztuk Pięknych. Umiera w Krakowie gen. Józef Chłopicki.

1855
1 II Hipolit Cegielski zakłada w Poznaniu fabrykę narzędzi i maszyn rolniczych.
III Po śmierci Mikołaja I carem Rosji zostaje Aleksander II.
- Karol Scheibler przystępuje do produkcji krosien mechanicznych. Rozpoczyna się proces mechanizacji przemysłowej. W Konstantynopolu umiera Adam Mickiewicz. Umierają T. Zan, J. Jeżowski i K. C. Mrongowiusz.

1856
V Wizyta cara Aleksandra II w Warszawie. Tłumy zgotowały mu entuzjastyczne przyjęcie.
- Klęska Rosji w wojnie krymskiej przynosi "odwilż posewastopolską". Na mocy carskiej amnestii wracają do Królestwa uwolnieni więźniowie i zesłańcy z Syberii. W Boże Narodzenie na ulicach Warszawy zapłonęły pierwsze lampy gazowe. W noc sylwestrową w Paryżu przychodzi na świat Wojciech Kossak.

1857
W Warszawie rozpoczyna działalność Akademia Medyko-Chirurgiczna. Gustaw Gebethner i Robert Wolff otwierają księgarnię w Warszawie. Rozwija się ona wkrótce w prężne wydawnictwo, którego filie działają m.in. Paryżu i Nowym Jorku. W Poznaniu powstaje Towarzystwo Przyjaciół Nauk. Ukazują się drukiem Pieśni ludu polskiego zebrane i wydane przez Oskara Kolberga. Rynek krakowski otrzymuje oświetlenie lampami gazowymi.

1858
1 I Prapremiera Halki Stanisława Moniuszki w Teatrze Wielkim w Warszawie.
- Powstaje organizacja ziemiaństwa w Królestwie - Towarzystwo Rolnicze, z A. Zamoyskim i związaną z nim grupą klemensowczyków. Celem Towarzystwa jest działanie na rzecz podniesienia poziomu rolnictwa oraz rozwiązanie kwestii chłopskiej, skupiające zwolenników pracy organicznej i społecznej. Z inicjatywy Edwarda Jurgensa powstają w Warszawie kółka millenerów, skupiające zwolenników pracy organicznej i społecznej. Ukazuje się polski przekład Koranu.

1859
W Poznaniu odsłonięto kamienny posąg A. Mickiewicza. W Warszawie zaczyna wychodzić "Tygodnik Ilustrowany", a w Poznaniu - "Dziennik Poznański". W Paryżu umiera Zygmunt Krasiński.

1860
VI Pogrzeb generałowej Sowińskiej w Warszawie przeistacza się w patriotyczną demonstrację.
20 X Dyplom październikowy Franciszka Józefa I zapowiada zmianę ustroju Austrii. Mają być zwołane sejmy prowincjonalne i Rada Państwa w Wiedniu.
X Do Warszawy zjeżdżają car Aleksander II, cesarz Franciszek Józef i książę regent pruski Wilhelm (król pruski 1861-1888, cesarz niemiecki od 1871). Ulicami miasta przechodzą manifestacje przeciwko trzem zaborcom.
29 XI Trzydziesta rocznica wybuchu powstania listopadowego. Przed kościołem karmelitów w Warszawie po raz pierwszy zostaje odśpiewany hymn Boże, coś Polskę ze zmienionym refrenem: "Ojczyznę, wolność racz nam wrócić, Panie".
-Z inicjatywy Wojciecha Gersona powstaje Warszawskie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych, popularna Zachęta.
Urodzili się Gabriela Zapolska, Ignacy Jan Paderewski, Józef Weyssenhoff.

1861
28 II Minister stanu Antoni Schmerling ogłasza patent lutowy.
27 II Podczas walk między żandarmerią a manifestantami w Warszawie pięć osób zostaje zabitych, kilkanaście rannych. Przeciwko przemocy protestuje cała ludność Warszawy. Rozpoczyna się "rewolucja moralna".
27 III Margrabia Aleksander Wielopolski zostaje dyrektorem przywróconej Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego.
4 IV Znosi się Delegację Miejską i straże konstablów.
6 IV Na żądanie A. Wielopolskiego Rada Administracyjna rozwiązuje Towarzystwo Rolnicze.
8 IV Podczas manifestacji na placu Zamkowym gen. Stiepan Chrulew wydaje rozkaz strzelania do zebranej tam ludności. Padają zabici i ranni.
VI We Lwowie zbiera się na pierwszej sesji Sejm Krajowy Galicji.
VIII Car Aleksander wydaje rozkaz wprowadzenia stanu wojennego w generalnym gubernatorstwie wileńskim.
10 X Pod Horodłem dochodzi do wielkiej manifestacji będącej aktem symbolicznego wznowienia unii polsko-litewskiej z 1413 r.
14 X Wprowadzenie stanu wojennego w Warszawie.
15 X W kościołach Warszawy odbywają się uroczyste nabożeństwa za T. Kościuszkę i ks. J. Poniatowskiego. Wojsko wkracza do kościołów, dochodzi do profanacji.
17 X Z inicjatywy Apolla Korzeniowskiego powstaje w Warszawie czerwony Komitet Miejski. Utrzymuje kontakty ze środowiskami rewolucyjnymi Europy. Dąży do powstania.
XII Podczas zjazdu umiarkowanych działaczy-białych, powstaje pięcioosobowa Dyrekcja, która miała stanowić potencjalne władze rządowe podczas powstania, gdyby wbrew ich polityce wybuchło.
- Leopold Kronenberg otwiera w Warszawie fabrykę wyrobów tytoniowych, w której zatrudnia blisko siedmiuset robotników. Na dworzec kolejowy we Lwowie wjeżdża pierwszy pociąg. Budowę linii kolejowej Lwów zawdzięcza Leonowi Sapiesze, który poprowadzi ją dalej do Czerniowic. W Wielkopolsce powstaje Centralne Towarzystwo Gospodarcze, które koordynuje działalność samopomocową powiatowych organizacji gospodarczych. Na czele Towarzystwa staje H. Cegielski. Zmarli Joachim Lelewel, Adam Jerzy Czartoryski, Ignacy Chodźko.

1862
8 VI Car wydaje ukaz, na mocy którego naczelnikiem rządu cywilnego zostaje A. Wielopolski, a namiestnikiem Królestwa-brat carski, wielki książę Konstanty Mikołajewicz.
27 VI Andriej Potiebnia dokonuje zamachu na namiestnika Aleksandra Ludersa.
3 VII Dochodzi do nieudanego zamachu na wielkiego księcia Konstantego.
14 VII Władze carskie aresztują Jarosława Dąbrowskiego.
6 X A. Wielopolski zapowiada przeprowadzenie poboru rekruta w oparciu o imienne listy, głównie wśród młodzieży z rodzin inteligenckich, potencjalnych buntowników.
- Dekretem Wielopolskiego zostają zniesione ograniczenia prawne ludności żydowskiej i podatki żydowskie. Otwarcie linii kolejowej warszawsko-petersburskiej. Ukazuje się pierwszy elementarz białoruski. Władysław Łoziński recenzuje we Lwowskim "Dzienniku Literackim" sztukę wystawioną w prowincjonalnym teatrze w Samborze. Jego uwagę zwraca młoda aktorka, Helena Modrzejewska, która jeszcze w tym samym roku debiutuje na scenie lwowskiej.

1863
15 I Centralny Komitet Narodowy w składzie: Oskar Awejde, Józef Jankowski, Jan Majkowski, ksiądz Karol Mikoszewski, Zygmunt Padlewski, Stefan Bobrowski, ustala datę wybuchu powstania na noc z 22/23 I.
19 I Centralny Komitet Narodowy przekazuje dyktaturę powstania L. Mierosławskiemu.
22 I Centralny Komitet Narodowy przekształca się w Tymczasowy Rząd Narodowy. Wydaje manifest, w którym ogłasza wolność i równość obywatelską, oraz wydaje dwa dekrety dotyczące uwłaszczenia chłopów.
22/23 I Nocą następują pierwsze walki. Nie udała się koncentracja pod Płockiem, w którym miał działać Komitet. Nie zajęto żadnego większego miasta. Emisariusze powstańczy odczytują chłopom ukraińskim Złotą hramotę -.obwieszczenie drukowane złotymi literami po polsku i rusku.
19 II Pod Krzywosądzem L. Mierosławski zostaje rozbity przez wojska rosyjskie.
21 II Podczas bitwy pod Nową Wsią L. Mierosławski zostaje ponownie pobity przez Rosjan. Powraca do Paryża.
8 III M. Langiewicza ogłoszono nowym dyktatorem powstania. Rozwiązuje się Dyrekcja białych.
III Pierwszy akt "równouprawnienia" kobiet: zgodnie z ukazem carskim, przed sądami wojskowymi mogą stawać przestępcy obojga płci, podczas gdy do tej pory kobiety były wyłączone spod jurysdykcji wojskowej.
19 III Podczas próby przebicia się do Galicji M. Langiewicz zostaje aresztowany przez władze austriackie. Tym samym kończy się definitywnie okres jego dyktatury. Władza wraca w ręce Tymczasowego Rządu Narodowego.
12 IV Rosyjski kanclerz Aleksander Gorczakow ogłasza amnestię i uroczyście potwierdza prawa nadane Królestwu Polskiemu.
15 IV Rosjanie rozstrzeliwują Z. Padlewskiego, wojewodę płockiego.
17 IV Francja, Anglia i Austria, poparte przez wszystkie (z wyjątkiem Prus) państwa Europy, przesyłają rządowi rosyjskiemu noty dyplomatyczne, w których domagają się zachowania praw Polaków w duchu postanowień traktatu wiedeńskiego. W drugiej połowie kwietnia rozpoczynają się walki na Żmudzi. Działa tu oddział Zygmunta Sierakowskiego wojewody żmudzkiego i wodza naczelnego Litwy.
1 V Generałem-gubernatorem północno-zachodnich guberni zostaje Michaił Murawiew.
10 V Centralny Komitet Narodowy, późniejszy Tymczasowy Rząd Narodowy, przyjmuje nazwę Rząd Narodowy.
6-8 VI Biali zajmują Kasę Główną Skarbową Królestwa Polskiego. W ręce powstańców wpada ok. 500 000 rubli w gotówce.
12 VI K. Majewski przejmuje władzę i tworzy nowy rząd, który mianuje L. Mierosławskiego generalnym organizatorem sił zbrojnych za granicą.
16 VII Margrabia A. Wielopolski, po otrzymaniu od cara "urlopu", opuszcza Królestwo Polskie. Nigdy do niego nie wróci.
31 VIII Papież Pius IX nakazuje modły na całym świecie w intencji Polski.
IX Car Aleksander II odrzuca ostatecznie próby dyplomatycznej interwencji państw europejskich, Namiestnikiem Królestwa zostaje Teodor Berg.
16 IX Czerwoni obalają rząd K. Majewskiego i przejmują władzę z I. Chmieleńskim na czele.
17 X Romuald Traugutt zostaje dyktatorem powstania.
15 XII Romuald Traugutt dokonuje reorganizacji wojsk powstańczych, które od tej pory mają stanowić oddziały kadrowe, zdolne do szybkiego przekształcenia się w armię.

1864
24 II Na terenie Galicji wprowadza się stan oblężenia.
2 III Ogłoszenie ukazów carskich uwłaszczających chłopów. Włościanie przejmują na własność użytkowane przez nich ziemie, a także zagarnięte po 1846 r.
11 IV Aresztowanie R. Traugutta i jego współpracowników (Rafała Krajewskiego, Romana Zulińskiego, Józefa Toczyskiego, Jana Jeziorańskiego).
22 V Zgodnie z ukazem carskim, osoby pochodzenia polskiego na Ziemiach Zabranych nie mogą zajmować żadnych wyższych stanowisk ani pracować wśród ludu.
5 VIII Romuald Traugutt i czterech dyrektorów wydziałów rządowych zostają straceni na stokach Cytadeli.
20 XI (2 XII) W Warszawie zostaje otwarty nowoczesny i największy w mieście most - Kierbedzia.
- Urodzili się Stefan Żeromski i Roman Dmowski.

1865
V Koniec stanu oblężenia w Galicji.
24 V W Sokołowie Podlaskim zostaje powieszony ksiądz Stanisław Brzóska, dowódca ostatniego oddziału powstańczego.
13 IX Na Litwie wprowadza się zakaz druku czcionką łacińską publikacji w językach litewskim i żmudzkim.
10 (22) XII Polakom w guberniach zachodnich cesarstwa zabrania się nabywania własności ziemskiej.
- W Warszawie po raz pierwszy wystawia się Straszny dwór Stanisława Moniuszki.

1866
VII Nad Bajkałem wybucha powstanie polskich zesłańców, którzy chcą uciec do Chin.
17 XI Reskryptem cesarskim Austria zostaje przekształcona w dualistyczne Austro-Węgry.
10 XII Sejm galicyjski, domagając się autonomii dla Galicji, przesyła do cesarza Franciszka Józefa adres, zaczynający się od słynnych słów: "Przy Tobie, Najjaśniejszy Panie, stoimy i stać chcemy".
-Zlikwidowany zostaje Sekretariat Stanu Królestwa Polskiego w Petersburgu. W Warszawie zaczyna wychodzić "Przegląd tygodniowy", w którym najwybitniejsi polscy pozytywiści publikować będą swoje artykuły programowe i głośne polemiki. Jan Matejko maluje obraz Upadek Polski, znany powszechnie jako Rejtan. Urodził się Ignacy Daszyński.

1867
1 I W królestwie zwiększa się liczbę guberni (z 5 do 10) i powiatów (z 39 do 85). Wprowadzona zostaje nowa jednostka administracyjna - gmina. Ukazem carskim o likwidacji Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu rozpoczyna się integracja Królestwa Polskiego z imperium.
22 V Na mocy ukazu carskiego Kościół katolicki w Królestwie Polskim zostaje podporządkowany władzy petersburskiego Kolegium Duchownego.
22 VI Cesarz Franciszek Józef zatwierdza projekty ustaw sejmu galicyjskiego dotyczące języka nauczania w szkołach ludowych i średnich. Decyzję o tym, który język będzie wykładowym, ma podejmować gmina. Zostaje utworzona Rada Szkolna Krajowa.
21 XII Cesarz Franciszek Józef zatwierdza tzw. konstytucję grudniową, która z niewielkimi zmianami obowiązuje aż do rozpadu Austro-Węgier.
- Józef Szujski publikuje broszurę Kilka prawd z dziejów naszych. Ku rozważeniu w chwili obecnej, w której ostro krytykuje ideę walki powstańczej. We Lwowie powstaje pierwsze na ziemiach polskich gniazdo Sokoła.
Oparte na wzorach czeskich, Towarzystwo Gimnastyczne obok krzewienia kultury fizycznej zajmuje się działalnością kulturalną, realizując hasło "w zdrowym ciele - zdrowy duch".
Urodzili się Józef Piłsudski, Maria Skłodowska, Władysław Stanisław Reymont. Zmarł Artur Grottger.

1868
16 VIII W Rapperswilu w Szwajcarii, w stulecie konfederacji barskiej, następuje odsłonięcie pomnika-kolumny.
24 IX Sejm galicyjski uchwala rezolucję, w której postuluje szeroką autonomię Galicji (na wzór Węgier). Decyzja Sejmu Krajowego rozpoczyna czteroletni okres polityki polskiej, zwany "kampanią rezolucyjną". Para cesarska w odpowiedzi na rezolucję odwołuje swoją wizytę w Galicji.
XII We Lwowie powstaje Proświta, ukraińskie stowarzyszenie oświatowe.
- Ukazem carskim zniesiony zostaje obowiązek uzyskiwania przez Żydów, zamieszkałych w cesarstwie, zgody na osiedlanie się w Królestwie Polskim. Rozpoczyna się napływ do Kongresówki Żydów litwaków. Z inicjatywy F. Smolki powstaje we Lwowie Towarzystwo Narodowo-Demokratyczne. Do szkół galicyjskich wprowadzono lekcje gimnastyki. W Galicji zostaje zniesiony (i tak nie przestrzegany) zakaz podziału gospodarstw chłopskich. W Krakowie powstaje Muzeum Techniczno-Przemysłowe z inicjatywy Adriana Baranieckiego.
Zmarli Hipolit Cegielski, Walerian Łukasiński (do końca więzień w Szlisselburgu).

1869
4 VI Na mocy rozporządzenia cesarskiego, w Galicji wprowadza się język polski do urzędów i sądów jako język urzędowy.
- W Galicji zostaje opublikowana Teka Stańczyka - pamflet polityczny przeciwko powstaniom narodowym. Jej autorami są: J. Szujski, L. Wodzicki, S. Koźmian i S. Tarnowski. Tytuł paszkwilu da później nazwę konserwatystom galicyjskim - stańczykom. Rząd rosyjski wydaje ustawę o miastach. Na terenie Królestwa 338 miasteczek (na 452 wówczas istniejące) traci prawa miejskie. W miejsce zamkniętej Szkoły Głównej w Warszawie powstaje rosyjski
uniwersytet. Na Górnym Śląsku zaczyna wychodzić pod redakcją Karola Miarki czasopismo "Katolik", które szybko staje się najpoczytniejszą na tym terenie gazetą polską. Z inicjatywy F Smolki we Lwowie usypany zostaje kopiec Unii Lubelskiej. Ustawa galicyjskiego Sejmu Krajowego 0 ochronie kozic i świstaków w Tatrach. Jest to pierwszy tego typu akt prawny w Europie. W warszawskim Ogrodzie Krasińskich odbywa się pierwszy wyścig welocypedów. Rowery upowszechnią się dopiero w latach osiemdziesiątych. Rozruchy uliczne w Krakowie w związku ze sprawą Barbary Ubryk-karmelitanki więzionej przez dwadzieścia jeden lat w krakowskim klasztorze. Urodził się Stanisław Wyspiański.

1870
23 X Uroczyste otwarcie Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu w Szwajcarii, które powstało dzięki staraniom Władysława Platera.
- Z inicjatywy warszawskich bankierów i przemysłowców, m.in. Leopolda Kronenberga i Juliusza Wertheima, zostaje założony największy w Królestwie Bank Handlowy. Wychodzi pierwszy tom Bibliografii polskiej Karola Estreichera. W Krakowie otwarto Szkołę Sztuk Pięknych. Jej pierwszym dyrektorem jest Jan Matejko.

1871
Wiedeńska Rada Państwa (parlament) przyjmuje nową ordynację wyborczą. Skład Rady Państwa pochodzi od tej pory z wyborów bezpośrednich.
- W rządzie wiedeńskim powołany zostaje urząd Ministra do Spraw Galicji. Pierwszym ministrem jest Kazimierz Grocholski. W Wielkopolsce i na Pomorzu powstaje Związek Spółek Zarobkowych, patronuje mu ksiądz Augustyn Szamarzewski, później ksiądz Piotr Wawrzyniak. Aleksander Świętochowski publikuje na łamach "Przeglądu Tygodniowego" manifest pozytywistyczny My i wy. Polonizacja wyższego szkolnictwa w Galicji.

1872
Działacze polscy na Śląsku Cieszyńskim - Paweł Stalmach, Franciszek Michejda i Jerzy Cienciała, zakładają Towarzystwo Pomocy Naukowej. Ukazuje się pierwszy numer "Kuriera Poznańskiego". Powstaje Towarzystwo Naukowe im. Tarasa Szewczenki, które będzie stanowić ukraiński odpowiednik przyszłej Akademii Umiejętności.
Ernest Malinowski rozpoczyna w Peru budowę najwyżej położonej linii kolejowej, wiodącej przez Andy. Umiera Stanisław Moniuszko.

1873
IV Ministrem dla Galicji zostaje Florian Ziemiałkowski.
11-14 V Sejm pruski wydaje ustawy majowe dotyczące kształcenia duchownych i egzaminu państwowego. Jest to apogeum "walki o kulturę" - Kulturkampf.
- Po raz pierwszy na Śląsku Cieszyńskim do parlamentu wiedeńskiego wybrano Polaka, Jenego Cienciałę. W Krakowie powstaje Akademia Umiejętności, ogólnopolska instytucja naukowa z czterema wydziałami (filologicznym, historyczno-filozoficznym, matematyczno-przyrodniczym, lekarskim). Pierwszym prezesem jest
Józef Majer (do 1890) lekarz i antropolog. W Stanach Zjednoczonych rozpoczyna działalność z inicjatywy duchowieństwa Zjednoczenie Polskie Rzymskokatolickie w Chicago. Na Górnym Śląsku urodził się Wojciech Korfanty.

1874
3 II Prymas Polski, arcybiskup Mieczysław Ledóchowski, sprzeciwia się wykonaniu praw majowych, skazany zostaje na dwa lata więzienia i osadzony w Ostrowiu Wielkopolskim.
15 III Pius IX nadaje M. Ledóchowskiemu godność kardynalską.
- Powstaje pierwsze na Ukrainie Towarzystwo Rolnicze. Jego obrady odbywać się mogą tylko w języku rosyjskim.
W "Kurierze Warszawskim" zaczynają się ukazywać Kroniki tygodniowe B. Prusa. Urodził się Tadeusz Żeleński (Boy).

1875
Ukazem carskim zostaje zniesiony w Królestwie Polskim Kościół unicki. Otwarcie w Poznaniu Teatru Polskiego, który powstał dzięki składkom Wielkopolan. Otwarcie Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie (wśród założycieli są Jan T. Lubomirski, J. Zamoyski i J. Natanson). Instytucja posiada własne pracownie i laboratoria naukowe, prowadzi wykłady i wystawy. Ksiądz Stanisław Stojałowski rozpoczyna wydawanie pism dla chłopów
"Wieniec" i "Pszczółka", które głosi hasło poprawy położenia włościan poprzez oszczędność, pracę w kółkach rolniczych i niezależność od dworu i Żydów. Konrad Prószyński (pseud. Promyk) wydaje pierwszy nowoczesny polski elementarz. Ten podręcznik czytania dla samouków szybko zyska popularność. Rozejdzie się w setkach tysięcy egzemplarzy.



pozdrawiam Tomek

Moderator działów: Aktualności, Sporty ogólnorozwojowe, Nasze hobby & Strongman i trójbój siłowy

"Nie mów tego, o czym należy milczeć, lecz nie przemilczaj tego, co należy powiedzieć."

 
finderx
 Wysłana - 29 sierpień 2002 18:41      [zgłoszenie naruszenia]

1876-1900 Polska doby zaborów




1876
3 II Kardynał M. Ledóchowski wychodzi na wolność.
15 II M. Ledóchowski przybywa do Krakowa, gdzie jest witany jako bohater narodowy.
18 (30) V Car Aleksander II wydaje tzw. akt emski. Nie wolno odtąd sprowadzać zza granicy książek i czasopism w języku małoruskim (ukraińskim). Obowiązuje zakaz przedstawień i odczytów.
- Powstaje warszawski okręg sądowy. Zniesiono Komisję Sprawiedliwości. W zaborze pruskim we wszystkich instytucjach i urzędach obowiązuje język niemiecki. W Krakowie zostaje założone Muzeum Książąt Czartoryskich: znalazły się w nim zbiory ocalałe z Puław i Hotelu Lambert. J.I. Kraszewski wydaje Starą baśń. Zmarł Aleksander Fredro. Urodzili się Adolf Nowaczyński i Władysław Orkan.

1877
W 1876 r. Konfederacja Narodu Polskiego, założona przez Wacława Koszyca, nawołuje do gotowości w związku z przewidywanym konfliktem rosyjsko-tureckim. Na zjeździe działaczy polskich w Wiedniu, którzy chcą przeciwstawić się działalności Koszyca, zawiązuje się samozwańczy Rząd Narodowy. Rząd rosyjski wprowadza taryfy zaporowe na import cukru, co sprzyja rozwojowi cukrownictwa, głównie na Kijowszczyźnie i Podolu.
We Lwowie powstaje politechnika w oparciu o istniejącą tam Akademię Techniczną. Dzieciom w Gietrzwałdzie (Warmia) objawia się Matka Boska, która przemawia do nich po polsku. Sprawa głośna w prasie ściąga do miejsca cudu polskich pątników ze wszystkich zaborów. Ukazują się Szkice węglem H. Sienkiewicza, Meir Ezofowicz E. Orzeszkowej.

1878
Kobiety w Austrii uzyskują prawo do udziału w wykładach uniwersyteckich jako wolne słuchaczki pod warunkiem zdania odpowiednich egzaminów. Do Galicji przybywa Bolesław Limanowski, który prowadzi pierwszą świadomą na tym terenie agitację socjalistyczną. J. Matejko maluje Bitwę pod Grunwaldem. W Warszawie zostaje założony ogród zoologiczny. Umiera Andrzej Towiański. Urodził się Leopold Staff.

1879
2-7 X Z okazji jubileuszu 50-lecia twórczości literackiej J.I. Kraszewskiego odbywają się w Krakowie obchody, w których uczestniczy ok. 12 000 osób. Uroczystość zamienia się w wielką manifestację polskości.
- Kuratorem naukowym w Królestwie Polskim zostaje Aleksander Apuchtin. Okres jego urzędowania, które polega na intensywnej rusyfikacji szkolnictwa zyska nazwę "nocy apuchtinowskiej". Na Uniwersytecie Lwowskim językiem wykładowym staje się język polski. Michał Bobrzyński wydaje Dzieje Polski. W Krakowie zostaje założone Muzeum Narodowe. W Warszawie powstaje tajna Kasa im. J. Mianowskiego, która zbiera fundusze na stypendia i przedsięwzięcia naukowe.

1880
II-IV W Krakowie toczy się proces przeciwko trzydziestu pięciu osobom, w tym Ludwikowi Waryńskiemu, założycielowi konspiracyjnej organizacji socjalistycznej, skupiającej głównie młodzież.
1-19 IX Cesarz Franciszek Józef odbywa podróż inspekcyjną po Galicji. Udaje się wyjednać obietnicę opuszczenia przez wojsko austriackie Wawelu, co umożliwi rozpoczęcie renowacji zamku.
- Ukazuje się pierwszy numer czasopisma "Diło", naczelnego organu ruchu ukraińskiego na rzecz odrodzenia narodowego. W Stanach Zjednoczonych powstaje największa organizacja polonijna, Związek Narodowy Polski.W Poznańskiem powstaje z inicjatywy Ignacego Łyskowskiego Towarzystwo Czytelni Ludowych. Kontynuuje ono pracę Towarzystwa Oświaty Ludowej.

1881
Bolesław Limanowski, po zerwaniu z socjalistyczną Równością, razem z Zygmuntem Balickim zakładają organizację Lud polski (tzw. narodowy kierunek socjalizmu), której celem jest dążenie do "Polski niepodległej
w granicach dobrowolnego ciążenia".

1882
1 IX W Warszawie powstaje, założona przez Ludwika Waryńskiego, Międzynarodowa Socjalno-Rewolucyjna Partia Proletariat.
- Powstają Galicyjska Kasa Oszczędności i Bank Rolny. W Galicji utworzono Bank Krajowy, w celu ożywienia gospodarczego kraju. Z inicjatywy J.I. Kraszewskiego powstaje Macierz Szkolna, galicyjskie stowarzyszenie na rzecz rozwoju oświaty w Polsce. Powstaje Warszawskie Towarzystwo Wioślarskie.

1883
Generałem-gubernatorem w Królestwie zostaje gen. Józef Hurko. W zaborze rosyjskim dochodzi do aresztowań członków Proletariatu, wśród nich L. Waryńskiego. Zygmunt Wróblewski i Karol Olszewski przeprowadzają w Krakowie pierwsze w świecie skroplenie tlenu i azotu. W Warszawie powstaje tajny uniwersytet dla kobiet, zwany "latającym uniwersytetem". Wśród jego studentek znalazły się m.in. Maria Curie-Skłodowska, Zofia Grabska, Stefania Sempołowska, Maria Wysłouchowa. W dwusetną rocznicę odsieczy wiedeńskiej ksiądz Stanisław Stojałowski organizuje pielgrzymkę chłopów do Krakowa. Bierze w niej udział ok. 12 000 osób.W Ragnecie (teren Prus) powstaje litewskie pismo "Auszra" ("Jutżenka"), redagowane przez Jonasa Basanavićiusa i Jonasa Śliupasa, pierwsze litewskie czasopismo narodowe. W Petersburgu Włodzimierz Spasowicz i Erazm Piltz wydają tygodnik "Kraj" Na łamach warszawskiego "Słowa" zaczyna ukazywać się w odcinkach pierwsza część Trylogii H. Sienkiewicza Ogniem i mieczem. W paryskim przytułku - Zakładzie św. Kazimierza w Ivry przy ul. Chevaleret 119 - umiera Cyprian Norwid. Zapomniany przez współczesnych, pochowany w bezimiennym grobie.

1884
12-19 V Po procesie w Lipsku J.I. Kraszewski zostaje skazany na trzy i pół roku twierdzy za szpiegostwo na rzecz Francji.
- Na zjeździe w Skierniewicach zostaje odnowione porozumienie Rosji, Austrii i Prus. Na Śląsku Cieszyńskim z inicjatywy Pawła Stalmacha rozpoczyna działalność Macierz Szkolna. Na ulicach Warszawy pojawiają się pierwsze słupy ogłoszeniowe.

1885
26 III Rozporządzenie władz niemieckich o wydaleniu z Rzeszy ok. 26 000 Polaków. Rugi pruskie wywołują powszechne oburzenie nie tylko na ziemiach polskich, ale w całej Europie.
20 XII W procesie dwudziestu dziewięciu proletariatczyków skazano czterech na karę śmierci, pozostałych (m.in. Waryńskiego) na długotrwałe więzienie.
- Bank polski zostaje przekształcony w warszawski kantor rosyjskiego Banku Państwa. W zaborze pruskim powstają pierwsze gniazda Sokoła. Urodzili się Stanisław Ignacy Witkiewicz i Juliusz Kaden-Bandrowski.

1886
28 I Egzekucja członków Proletariatu - na stokach Cytadeli giną Piotr Bardowski, Stanisław Kunicki, Michał Ossowski i Jan Pietrusiński.
6 IV Powstaje Warszawskie Towarzystwo Cyklistów.
- Sejm pruski wydaje ustawę kolonizacyjną. Powstaje Komisja Kolonizacyjna. Bolesław Wysłouch wydaje we Lwowie "Przegląd Społeczny". W Warszawie wychodzi publikowany przez Jana Popławskiego i Józefa Karola Potockiego (pseud. Bohusz) "Głos", w którym interes społeczny zostaje utożsamiony z interesem ludu. Z grona osób skupionych wokół "Głosu" rozwija się pierwsza po powstaniu organizacja polityczna - Liga Polska.
Stanisław Szczepanowski ogłasza drukiem pracę Nędza w Galicji w cyfrach i program energicznego rozwoju gospodarstwa krajowego. Dzieło to zyskuje duży rozgłos i przyczynia się do ukształtowania stereotypu kondycji społecznej Galicjanina, który - wedle słów Szczepanowskiego - "pracuje za ćwierć, a je za pół człowieka".Jan Liszewski wydaje pierwsze polskie czasopismo na Warmii - "Gazetę Olsztyńską", która szybko zyskuje pewną popularność wśród polskich Warmiaków. W Krakowie zamontowano elektryczne oświetlenie Sukiennic.

1887
14 I Na zjeździe w Krakowie Zygmunt Miłkowski i Zygmunt Balicki powołują do życia tajną organizację niepodległościową Związek Młodzieży Polskiej "Zet".
VIII Podczas spotkania w Hilfikonie pod Zurychem, postanowiono stworzyć tajną organizację niepodległościową, skierowaną przeciwko Rosji, pod nazwą Ligi Polskiej.
7 IX W szkołach elementarnych i gimnazjach zaboru pruskiego likwiduje się całkowicie (z wyjątkiem religii) naukę w języku polskim.
- W Galicji powstają pierwsze zakłady ubezpieczające od wypadków. Jednocześnie wprowadzono zakazy pracy dzieci poniżej 14 roku życia, pracy nocnej kobiet i młodzieży poniżej 16 roku życia. Z. Miłkowski wydaje Rzecz o obronie czynnej i skarbie narodowym. Maria Rodziewiczówna debiutuje powieścią Straszny dziadunio.W "Kurierze Codziennym" zaczyna ukazywać się Lalka B. Prusa. Ukończona zostaje budowa Collegium Novum, gmachu Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ludwik Zamenhof, lekarz okulista, wydaje podręcznik i słownik stworzonego przez siebie międzynarodowego języka esperanto.

1888
Powstaje tzw. II Proletariat, założony przez Marcina Kasprzaka, Ludwika Kulczyckiego i Stanisława Mendelsona.
Namiestnikiem Galicji zostaje hrabia Kazimierz Badeni.

1889
1 IV Wychodzi "Przyjaciel Ludu", czasopismo redagowane przez Bolesława i Marię Wysłouchów.
- W zaborze rosyjskim powstaje Związek Robotników Polskich (Julian Marchlewski), przeciwny działaniom terrorystycznym jako formie walki.
Towarzystwo Lietuva rozpoczyna wydawanie pisma "Varpas" ("Dzwon") pod redakcją Vincasa Kudirki oraz "Przeglądu Żmudzkiego i Litewskiego". Na niemieckim uniwersytecie we Wrocławiu Józef Rostek zakłada Towarzystwo Polskich Górnoślązaków. Jego członkiem w latach dziewięćdziesiątych jest Wojciech Korfanty.
Sejm Krajowy w Galicji uchwala wykup propinacji. W twierdzy szlisselburskiej umiera L. Waryński.

1890
20 III Koło Polskie parlamentu niemieckiego (Józef Kościelski) doprowadza do ugody z nowym kanclerzem Leonem Caprivim. Okres polityki ugodowej będzie trwał do 1894 r.
- W Galicji podpisano ugodę między narodowcami ruskimi, ukraińskimi i stańczykami. Autorami ugody są ze strony ukraińskiej Aleksander Barwiński (członek Rady Szkolnej Krajowej) i Julian Romańczuk, ze strony polskiej Badeni.
Powstaje Rusko-Ukraińska Partia Radykalna, na której czele stoją Iwan Franko i Michał Pawlik. W wielu miastach, z Warszawą na czele, zorganizowane zostają pierwsze uroczyste obchody 1 Maja. Na wsi galicyjskiej powstają Spółki Oszczędności i Pożyczek, zwane powszechnie - od nazwiska twórcy i wybitnego działacza spółdzielczego - kasami Stefczyka. Uroczyste sprowadzenie zwłok A. Mickiewicza na Wawel.

1891
3 V W Warszawie odbywa się pierwsza manifestacja patriotyczna zorganizowana przez Ligę Polską.
W Brukseli na międzynarodowym kongresie socjalistycznym pojawia się kwestia utworzenia ponadzaborowej polskiej partii socjalistycznej. Po raz pierwszy. socjaliści polscy występują wspólnie. Nowy wiceprzewodniczący galicyjskiej Rady Szkolnej Krajowej, Michał Bobrzyński, rozpoczyna walkę z analfabetyzmem. Po śmierci mianowanego w okresie Kulturkampfu arcybiskupa gnieźnieńsko-poznańskiego Niemca Dindera jego następcą zostaje ksiądz Florian Stablewski. Adam Asnyk zakłada w Galicji Towarzystwo Oświaty Ludowej, które ma walczyć z analfabetyzmem i budzić świadomość narodową na wsi. W Krakowie powstaje pierwsze na ziemiach polskich pogotowie ratunkowe, jedno z pierwszych w Europie. Józef Rostek inicjuje powstanie Śląskiego Towarzystwa Pomocy Naukowej dla Polskiej Młodzieży, które ma przeciwdziałać germanizacji młodzieży w niemieckich gimnazjach i na uniwersytetach.

1892
31 I-2 II Powstaje Polska Partia Socjalno-Demokratyczna. Stanowi ona polską odnogę ogólnoaustriackiej partii socjaldemokratów i jako własny przyjmuje jej program, uchwalony na zjeździe w Hainfeld. Na czele kierownictwa staje Ignacy Daszyński. Organem prasowym partii jest wydawany w Krakowie "Naprzód".
2-11 V W Łodzi wybucha żywiołowy strajk powszechny, zwany "buntem łódzkim .
17-23 XI Na zjeździe polskich socjalistów w Paryżu zostaje podjęta decyzja o utworzeniu Polskiej Partii Socjalistycznej i połączeniu czynnych na emigracji organizacji socjalistycznych w Związek Zagraniczny Socjalistów Polskich.
- Na podstawie statutu diecezjalnego powstają w Wielkopolsce
Towarzystwa Robotników Polskich, działające w oparciu o głoszoną w encyklice Rerum novarum zasadę solidaryzmu. Stanisław Witkiewicz buduje z pomocą góralskich cieśli pierwszą willę w stworzonym przez siebie
stylu zakopiańskim, w którym wykorzystuje motywy zdobnicze folkloru tatrzańskiego.

1893
1 IV Powstaje Liga Narodowa. Na czoło wysuwa się Roman Dmowski.
X W PPS wybrany zostaje pierwszy Komitet Robotniczy, do którego wchodzą Józef Piłsudski i Stanisław Wojciechowski.
3 VII W Nowym Sączu powstaje pierwsza chłopska organizacja polityczna - Związek Stronnictwa Chłopskiego.
30 VII Zawiązuje się Socjaldemokracja Królestwa Polskiego. SDKP zwalcza hasło niepodległości Polski, głoszone przez PPS.
-- W Krakowie, otwarto Teatr im. Juliusza Słowackiego. Budynek wzorowany jest na paryskiej Operze.

1894
16 III W Poznańskiem wprowadza się w części szkół ludowych naukę języka polskiego jako przedmiotu nadobowiązkowego. Na tronie rosyjskim zasiada Mikołaj II. Gen. Hurko zostaje odwołany ze stanowiska generała-gubernatora. Prześladowanie katolicyzmu na Żmudzi. W Krożach dochodzi do masakry ludności, która broniła dostępu do odbieranego jej kościoła.
3 V We Lwowie tworzy się Polskie Towarzystwo Demokratyczne. Przewodniczącym zostaje Karol Lewakowski.
26-27 V We Lwowie, w setną rocznicę insurekcji kościuszkowskiej, otwarta zostaje Powszechna Wystawa Krajowa, prezentująca dorobek gospodarczy Galicji. Pokazane zostaje wówczas monumentalne dzieło Wojciecha Kossaka i Jana Styki - panorama Racławice.
VII Wychodzi pierwszy numer "Robotnika", organu prasowego PPS.
IX Witold Kulerski zaczyna wydawać "Gazetę Grudziądzką". We Lwowie zostają uruchomione pierwsze w Polsce, a trzecie w Europie linie tramwajowe linie elektryczne.
28 IX W Poznaniu tworzy się towarzystwo popierania niemczyzny na kresach wschodnich (Ostmarkverein), zwane popularnie Hakatą.

1895
28 VII W Rzeszowie podczas zjazdu Polskiego Towarzystwa Demokratycznego powstaje Stronnictwo Ludowe. Na jego czele staje Henryk Rewakowicz. We władzach znaleźli się również Jakub Bojko i Jan Stapiński.
- W Cieszynie powstaje polskie gimnazjum. We Lwowie zaczyna wychodzić "Przegląd Wszechpolski" - naczelny organ Narodowej Demokracji. Redaktorem naczelnym zostaje Roman Dmowski.

1896
Kazimierz Badeni przeprowadza, jako austriacki premier, reformę prawa wyborczego do parlamentu wiedeńskiego. Utworzona zostaje tzw. piąta kuria. W Ełku zaczyna wychodzić "Gazeta Ludowa", polskie pismo ewangelickie. Spośród korespondentów i redaktorów powstaje Mazurska Partia Ludowa, która domaga się m.in. demokratycznych wyborów i reformy samorządowej. W Krakowie R. Dmowski rozpoczyna wydawanie "Polaka". Papież rzuca klątwę na księdza S. Stojałowskiego. Władze austriackie zezwoliły kobietom na nostryfikację dyplomów uzyskanych na zagranicznych uczelniach wyższych. W Krakowie odbywa się pierwszy publiczny pokaz aparatu braci Lumiere. Nadchodzi epoka nowych środków przekazu - kinoteatru i kina.

1897
Członkowie Ligi Narodowej powołują do życia Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe w Królestwie.
Podczas kongresu PPSD, już jako autonomiczna część partii ogólnoaustriackiej, zmienia nazwę na Polską Partię Socjal-Demokratyczną Galicji i Śląska. Podczas kongresu w Bazylei syjoniści ogłaszają za cel swojego działania stworzenie niepodległego państwa żydowskiego - Palestyny. W Wilnie powstaje przeciwna syjonizmowi socjalistyczna partia żydowska Bund. W Galicji przeprowadza się wybory z udziałem piątej kurii. Do parlamentu wiedeńskiego zostają wybrani m.in. polscy socjaliści - I. Daszyński z Krakowa i Jan Kozakiewicz ze Lwowa. Również ruch ludowy wprowadza swoich posłów: zwolennicy S. Stojałowskiego zdobywają 7 mandatów, Stronnictwo Ludowe - 3. Po raz pierwszy w Radzie Państwa część posłów polskich - opozycyjnych wobec galicyjskich konserwatystów - pozostaje poza Kołem Polskim. Car Mikołaj II odwiedza Warszawę. Stolica sprzyja nowemu władcy, licząc na zmianę kursu wobec Polaków. Na ręce Mikołaja złożony zostaje dar miliona rubli, które car przeznacza na budowę rosyjskiej Politechniki w Warszawie. W Krakowie powstaje Stowarzyszenie Artystów Polskich Sztuka. Wśród założycieli Sztuki znaleźli się obok Fałata - Józef Chełmoński, Jan Stanisławski, Leon Wyczółkowki i Teodor Axentowicz. Oddano do użytku Hale Mirowskie (Warszawa).

1898
Uroczyste obchody setnej rocznicy urodzin A. Mickiewicza; w Warszawie i Krakowie zostają odsłonięte pomniki. Powstaje ukraińskie Stronnictwo Nacjonalno-Demokratyczne. Maria Skłodowska-Curie wraz z mężem Piotrem odkrywa nowe pierwiastki - rad i polon. Rozpoczyna działalność rosyjska Politechnika Warszawska.
Na łamach krakowskiego "Życia" Artur Górski używa po raz pierwszy pojęcia "secesja" na określenie nowego kierunku sztuki.

1899
Liga Narodowa zakłada Towarzystwo Oświaty Narodowej - organizację koordynującą pracę działaczy oświatowych w terenie, głównie na wsi, oraz przygotowującą do pracy nauczyciela ludowego. Józef Rostek zakłada czasopismo "Nowiny Raciborskie", w którym głosi hasło walki z germanizacją ludu śląskiego. Towarzystwo Akcyjne Zakładów Metalowych "B. Hantke" kończy budowę najnowocześniejszej w Królestwie huty Częstochowa. Ukazują się Ludzie bezdomni S. Żeromskiego.

1900
21/22 II Policja rosyjska likwiduje tajną drukarnię "Robotnika" w Łodzi. Zostaje aresztowany J. Piłsudski.
24 V W Poznaniu odbywa się zjazd polskich kobiet (ok. 2000) w obronie polskości.
VIII Socjaldemokraci w zaborze rosyjskim wznawiają działalność przerwaną w 1896 r. Powstaje Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy. Do J. Marchlewskiego i R. Luksemburg dołącza Feliks Dzierzyński.
- Kobiety uzyskują prawo do studiów na uniwersytetach w monarchii austro-węgierskiej "na równi z mężczyznami". Otwarcie filharmonii warszawskiej. Roman (Andrzej) Szeptycki zostaje arcybiskupem lwowskim i halickim obrządku greckokatolickiego.



pozdrawiam Tomek

Moderator działów: Aktualności, Sporty ogólnorozwojowe, Nasze hobby & Strongman i trójbój siłowy

"Nie mów tego, o czym należy milczeć, lecz nie przemilczaj tego, co należy powiedzieć."

 
finderx
 Wysłana - 29 sierpień 2002 18:41      [zgłoszenie naruszenia]

1901-1918 Polska doby zaborów


1901
We Wrześni dochodzi do strajku dzieci. Do tego czasu lekcje religii mogły odbywać się w języku polskim. Pobicie dzieci, protestujących przeciwko odmawianiu pacierza po niemiecku, ściągnęło pod budynek szkoły rodziców, którzy stanęli w ich obronie. Na Górnym Śląsku, pod redakcją W Korfantego, zaczyna ukazywać się
"Górnoślązak", polski organ obozu narodowego. W Krakowie rusza tramwaj elektryczny. Miasto w tym samym roku zyskuje wodociągi. We Lwowie wychodzi "Wiek Nowy", pierwsze pismo brukowe o nakładzie 20 000 egzemplarzy.

1902
II-XI Na łamach "Przeglądu Wszechpolskiego" R. Dmowski publikuje Myśli nowoczesnego Polaka.
- Strajk szkolny w gimnazjach w Siedlcach, Zamościu i Białej Podlaskiej, zorganizowany przez Ligę Narodową. Uczniowie protestują przeciw wprowadzeniu nauki religii katolickiej po rosyjsku. W Galicji Wschodniej wybucha strajk rolny chłopów. Domagają się prawa do korzystania z dworskich łąk i pastwisk. Liga Narodowa wykupuje lwowski dziennik "Słowo Polskie". Powstaje pierwszy polski film fabularny Powrót birbanta. (Zabawne przygody pana po świątecznych libacjach). Reżyserem, scenarzystą i realizatorem zdjęć jest Kazimierz Prószyński, tytułowego hulakę gra Kazimierz Junosza-Stępowski. W Wilnie powstaje pogotowie ratunkowe.

1903
Na kongresie Stronnictwa Ludowego w Rzeszowie uchwalony zostaje nowy program. SL zmienia nazwę na Polskie Stronnictwo Ludowe. Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe ogłasza program, w którym rezygnuje z niepodległościowej walki powstańczej. W. Korfanty zostaje wybrany na Górnym Śląsku do niemieckiego parlamentu. Wkrótce stanie się czołową postacią Koła Polskiego w Berlinie. M. Skłodowska-Curie jako pierwsza kobieta otrzymuje razem z mężem Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki. W Wilnie Ferdynand Ruszczyc organizuje Wystawę Sztuki Polskiej. Z inicjatywy Ligi Narodowej powstaje Towarzystwo Opieki nad Unitami.

1904
21/22 II (5/6 III) Japończycy atakują rosyjską flotę w Port Arthur. Wybucha wojna rosyjsko japońska.
24 IV (7 V) Władze rosyjskie znoszą zakaz druku litewskich książek czcionką łacińską.
VII Niezależnie od siebie, J. Piłsudski i R. Dmowski składają wizytę w Tokio.
10 VIII W zaborze pruskim wprowadza się obowiązek uzyskiwania zgody władz administracyjnych na stawianie nowych zabudowań.
13 IX W Warszawie podczas manifestacji na placu Grzybowskim przed kościołem Wszystkich Świętych po raz pierwszy dochodzi do walki bojowców PPS z policją rosyjską. Car zapowiada rozszerzenie kompetencji samorządu ziemskiego i zwiększenie wolności prasy. W odpowiedzi hrabia Władysław Tyszkiewicz przesyła na ręce cara memoriał, w którym żąda przywrócenia języka polskiego w urzędach, sądach i szkołach.
- W Wilnie zostaje odsłonięty pomnik carycy Katarzyny. W uroczystościach biorą udział polscy ugodowcy. Ich wiernopoddańczość wywołuje oburzenie w polskim społeczeństwie.

1905
9 (22) I W Petersburgu od strzałów pada ok. 1000 zabitych. Rozpoczyna się rewolucja 1905 r.
28 I-1 II PPS Proklamuje strajk powszechny, który rozprzestrzenia się na terenie całej Kongresówki.
II W Warszawie rozpoczyna się strajk szkolny. Uczniowie i studenci domagają się polskiego szkolnictwa w Królestwie.
15 III Arcybiskup warszawski Wincenty Popiel wzywa robotników do zaprzestania strajków.
III VII zjazd PPS. Zyskują na nim przewagę "młodzi".
17 (30) IV Władze carskie wydają ukaz o tolerancji religijnej. Unici z Podlasia i Chełmszczyzny masowo wracają na łono Kościoła katolickiego.
1 ( 14) V Zniesiony zostaje zakaz nabywania ziemi przez Polaków na Ziemiach Zabranych. Władze dopuszczają w szkołach prywatnych nauczanie języków polskiego i litewskiego.
VI Endecja powołuje do życia Narodowy Związek Robotniczy.
6 (19) VIII Ogłoszono ukaz o zwołaniu Dumy.
17 (30) X Car Mikołaj II ogłasza manifest, w którym zapowiada wprowadzenie swobód konstytucyjnych.
X Władze carskie zezwalają na zakładanie prywatnych szkół z polskim językiem wykładowym.
2 ( 15) XI Litwini pod wodzą J. Basanavićiusa składają rządowi rosyjskiemu memorandum, w którym domagają się autonomii dla Litwy i praw narodowych dla Litwinów.
10 XI W Królestwie zostaje wprowadzony stan wojenny.
23 XI (6 XII) Władze gubernialne litewskie wyrażają zgodę na wprowadzenie języka litewskiego do szkół początkowych i samorządu gminnego (23 XI/6XII).
- Jesienią w Wielkopolsce i na Pomorzu rozpoczyna się strajk szkolny. Około 100 000 dzieci protestuje przeciwko nauce religii po niemiecku. Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe rozpoczyna oficjalną działalność
na terenie zaboru austriackiego. Powstaje Stowarzyszenie Równouprawnienia Kobiet. Henryk Sienkiewicz otrzymuje Literacką Nagrodę Nobla za Quo Vadis.

1906
III Wybory do Dumy. Polacy wybrani w Królestwie i na Ziemiach Zabranych tworzą Koło Polskie i Koło Kresowe (posłów z Ziem Zabranych).
4 ( 17) III Ukaz carski o prawie do zawiązywania spółek i stowarzyszeń. Szlachta i inteligencja polska Ziem Zabranych zaczyna aktywnie działać na polu gospodarczym i społecznym.
15 VIII Tzw. krwawa środa - akcja OB PPS, w której zabito lub zraniono osiemdziesięciu policjantów i żołnierzy.
18 VIII Zamach na generała-gubernatora Georgija Skałona.
9 IX W Warszawie następuje rejestracja Towarzystwa Kółek Rolniczych im. S. Staszica.
XI W Wiedniu odbywa się IX Zjazd PPS. Wskutek zawieszenia działalności Organizacji Bojowej dochodzi do rozłamu w partii. Powstają PPS-Lewica ("młodzi") i PPS-Frakcja Rewolucyjna ("starzy").
- W Krakowie J. Piłsudski i jego towarzysze powołują do życia PPS-Frakcję Rewolucyjną. W Warszawie powstaje Towarzystwo Kursów Naukowych. W Warszawie zostaje założona pierwsza biblioteka publiczna.

1907
I W monarchii habsburskiej wchodzi w życie nowa ordynacja wyborcza. W wyborach do Rady Państwa zniesiony zostaje system kurialny.
V Przeprowadza się wybory do wiedeńskiej Rady Państwa; konserwatyści galicyjscy tracą przewagę w Kole Polskim na rzecz narodowych demokratów.
XI Maksymilian Miłguj-Malinowski zakłada tygodnik chłopski "Zaranie".
XII Władze rosyjskie rozwiązują Polską Macierz Szkolną.
- W wyborach do parlamentu w Berlinie mandaty na Górnym Śląsku uzyskuje pięciu Polaków, wstępują do Koła Polskiego. W Królestwie polskim powstaje Centralne Towarzystwo Rolnicze. Zyskuje powszechne uznanie. W 1913 r. będzie liczyło 35 000 członków. Po połączeniu "Sławy", I Lwowskiego Klubu Piłki Nożnej, z innymi szkolnymi klubami, powstanie Lwowski Klub Sportowy "Pogoń". W tym czasie powstają także: w Krakowie-TS "Wisła" i KS "Cracovia", w Przemyśluu - "San", w Tarnopolu - "Kresy", w Samborze - "Korona" w Stryju - "Korona", w Jaśle - "Czarni.

1908
20 III Sejm pruski wydaje ustawę, na mocy której Komisja Kolonizacyjna może decydować o przymusowym wywłaszczeniu polskich majątków ziemskich.
12 IV Ukraiński nacjonalista Mirosław Siczyński dokonuje udanego zamachu na namiestnika Galicji, Andrzeja Potockiego. Nowym zostaje Michał Bobrzyński.
V Parlament niemiecki wydaje ogólnoniemiecką ustawę o zgromadzeniach i stowarzyszeniach. Tzw. ustawa kagańcowa zezwala na zgromadzenia publiczne w języku innym niż niemiecki tylko na terenach, gdzie mieszka mniej niż 40% Niemców.
VI Z inicjatywy J. Piłsudskiego Kazimierz Sosnkowski zakłada Związek Walki Czynnej.
26 IX Jedna z ostatnich operacji Organizacji Bojowej PPS - napad na pociąg pocztowy pod Bezdanami. Bierze w nim udział kierownictwo OB pod dowództwem J. Piłsudskiego.
- R. Dmowski publikuje pracę Niemcy Rosja i kwestia polska. Ruszają pierwsze elektryczne tramwaje w Warszawie.

1909
XI We Lwowie powstaje pismo "Zarzewie", które da nazwę organizacji młodzieżowej, związanej z tzw. Frondą (niepodległościowym nurtem Narodowej Demokracji).
- Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne rozpoczyna działalność w zaborze pruskim jako Polskie Towarzystwo Demokratyczne. Ze Stowarzyszenia Równouprawnienia Kobiet na drodze secesji wyłania się legalny Związek Równouprawnienia Kobiet.

1910
Umiera nagle ksiądz Piotr Wawrzyniak. W Wielkopolsce chłopskie kółka rolnicze liczą 17 000 członków. W Galicji powstaje Związek Strzelecki - legalna organizacja paramilitarna, kierowana z ukrycia przez działający w konspiracji Związek Walki Czynnej. W Krakowie wychodzi pierwszy numer "Ilustrowanego Kuriera Codziennego", popularnego "Ikaca".

1911
Budowa pierwszego na ziemiach polskich rurociągu naftowego Tustanowic do rafinerii nafty "Galicja". Na Ukrainie i Białorusi zostają wprowadzone ziemstwa. Szlachta polska aktywnie działa w ziemstwach, traktując to jako patriotyczny obowiązek. M. Curie-Skłodowska otrzymuje drugą Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii.

1912
XII W Wiedniu zawiązuje się Komisja Tymczasowa Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych (KTSSN).
- Sześć wschodnich powiatów Królestwa Polskiego zostaje połączonych w nową gubernię chełmską, która wejdzie w skład generał-gubernatorstwa kijowskiego. Jednocześnie likwidacji ulega gubernia siedlecka. W Teatrze Małym w Warszawie debiutuje Pola Negri, przyszła gwiazda hollywoodzkiego kina niemego. Kolej Warszawsko-Wiedeńska przechodzi na własność rosyjskiego skarbu państwa. Polski biochemik Kazimierz Funk wyodrębnia związek organiczny, który nazwie witaminą B. Odkrycie K. Funka da początek nauce o witaminach.

1913
13 XII Na posiedzeniu Rady Naczelnej Polskiego Stronnictwa Ludowego dochodzi do rozłamu. Powstają PSL-"Piast" i PSL-"Lewica".
- W Warszawie powstaje Dom Handlowy Braci Jabłkowskich. Polscy skauci biorą udział w III Wszechbrytyjskim Zlocie Skautowym w Birmingham. Uczyniono dla nich wyjątek, gdyż zaproszeni byli tylko przedstawiciele istniejących państw. Nad polskim obozem zlotowym powiewała polska flaga narodowa, nad wejściem widniał napis "Poland", co wywołało protesty przedstawicielstw państw zaborczych.
"Gazeta Grudziądzka" osiąga 134 000 prenumeratorów.

1914
Austro-Węgry wypowiadają wojnę Serbii; Ententa i państwa centralne stają do walnej rozprawy - wielkiej wojny, zwanej później światową.
3 VIII Z inicjatywy ks. Włodzimierza Czetwertyńskiego powstaje Komitet Obywatelski miasta Warszawy. Prezesem zostaje ks. Zdzisław Lubomirski.
6-12 VIII Z krakowskich Oleandrów wyrusza Kompania Kadrowa, która wkracza do zaboru rosyjskiego, by wywołać powstanie. Wojska rosyjskie nie wycofują się jednak z Kongresówki, a jej mieszkańcy patrzą nieufnie na uzbrojonych przybyszów zza kordonu.
14 VIII Wielki książę Mikołaj Mikołajewicz, wydaje manifest do Polaków, w którym nawołuje do wspólnego działania, obiecując w zamian zjednoczenie ziem pod berłem cara, autonomię, swobody religijne i językowe.
16 VIII W Warszawie powstaje Naczelny Komitet Narodowy. Inicjatorem jest prezes poselskiego Koła Polskiego w Wiedniu-Juliusz Leo.
27 VIII Austriacy podejmują decyzję o sformowaniu Legionów. W Legionie Zachodnim znaleźli się Strzelcy jako I Pułk (a później I Brygada).
22 X Z inicjatywy Piłsudskiego w Warszawie powołano do życia Polską Organizację Wojskową (POW).
XI W Warszawie powstaje Komitet Narodowy Polski. Tworzą go narodowi demokraci i realiści w opozycji do Piłsudskiego i jego zwolenników.

1915
I W Szwajcarii powstaje Generalny Komitet Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce (tzw. komitet veveyski). Jego prezesem jest Henryk Sienkiewicz.
4 VIII Rosjanie opuszczają Warszawę; władzę przejmuje ks. Z. Lubomirski - prezes Obywatelskiego Komitetu.
5 VII Do miasta wkraczają wojska niemieckie.
24 VIII Utworzone zostaje niemieckie generał-gubernatorstwo w Warszawie (Hans von Beseler) i austriackie z siedzibą w Lublinie (generał-major baron Erich Diller).
X Powstaje Międzypartyjne Koło Polityczne - organizacja skupiająca pasywistów.
15 XI Uroczyste otwarcie Uniwersytetu i Politechniki Warszawskiej.
15 XII Powstaje Polskie Stronnictwo Ludowe "Wyzwolenie".

1916
3 V W Królestwie Polskim odbywają się patriotyczne manifestacje z okazji 125 rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja. W warszawskiej manifestacji bierze udział ok. 200 000 ludzi. Wznawia działalność Towarzystwo Macierzy Szkolnej.
VI Na czele Zarządu Cywilnego przy generalnym-gubernatorstwie w Lublinie stanął Polak - dr Jerzy Madeyski.
1-2 XI Zjazd zjednoczeniowy polskich organizacji skautowych. Utworzony zostaje Związek Harcerstwa Polskiego.
5 XI H. Beseler w Warszawie i K. Kuk w Lublinie odczytują w obecności zgromadzonych notabli manifest cesarzy Wilhelma II i Franciszka Józefa I.
9 XI Generał-gubernator von Beseler wzywa Polaków, by zaciągali się do armii polskiej tworzonej u boku państw centralnych do walki z Rosją.
24 XI Umiera Franciszek Józef I, cesarzem Austro-Węgier zostaje Karol I.
1 XII Do Warszawy wkracza na czele Legionów Stanisław Szeptycki.
6 XII Powołana zostaje Tymczasowa Rada Stanu. Jej zadaniem jest organizacja zrębów polskiej administracji i przygotowanie podstaw pod przyszłą strukturę państwa. Do Rady wchodzi Piłsudski.

1917
15 I Tymczasowa Rada Stanu zbiera się po raz pierwszy. Przewodniczącym wybrano wnuka Bonawentury Niemojowskiego, Wacława Niemojowskiego.
II Generałem-gubernatorem lubelskim (strefa okupacji austriackiej) zostaje gen. Stanisław Szeptycki.
12 III W Rosji wybucha rewolucja lutowa.
15 III Car Mikołaj abdykuje.
27 III Rada Delegatów Robotniczych i Żołnierskich składa deklaracje dotyczące Polski. Przewiduje istnienie niepodległego państwa polskiego.
30 III Rosyjski Rząd Tymczasowy składa deklarację w sprawie Polski.
6 IV Stany Zjednoczone przystępują do wojny po stronie Ententy.
10 IV Polski Korpus Posiłkowy zostaje oddany pod dowództwo niemieckie. Naczelnym wodzem Polskiej Siły Zbrojnej (Polnische Wehrmacht) zostaje H. Beseler.
3 VI Premierzy Francji, Wielkiej Brytanii i Włoch podpisują uchwałę w sprawie celów wojennych Ententy. Uznają prawo Polaków do odbudowy po wojnie niepodległej i zjednoczonej Polski.
9-11 VII Kryzys przysięgowy.
15 VIII Powstaje Komitet Narodowy Polski w Lozannie. Na jego czele stoi R. Dmowski.
21/22 VIII Niemcy aresztują J. Piłsudskiego i K. Sosnkowskiego. Obaj zostają przewiezieni ostatecznie do Magdeburga.
26 VIII W związku z oburzeniem, jakie aresztowanie wywołuje w społeczeństwie, Rada Stanu rozwiązuje się.
12 IX Państwa centralne powołują trzyosobową Radę Regencyjną: arcybiskup Aleksander Kakowski, Zdzisław Lubomirski i Józef Ostrowski. Rada sprawuje władzę w imieniu przyszłego króla.

1918
3 I Rada Regencyjna mianuje prezydenta ministrów - J. Kucharzewskiego.
8 I Orędzie prezydenta Stanów Zjednoczonych T.W. Wilsona do Kongresu.
W orędziu (14 punktów) USA przedstawiają cele wojny i warunki zawarcia ewentualnego pokoju. Jeden z punktów (13) przewiduje utworzenie niepodległego państwa polskiego, z dostępem do morza i zagwarantowanymi przez konwencje międzynarodowe granicami. Granice nie zostają szczegółowo określone. Orędzie mówi jedynie o terenach "zamieszkanych przez ludność niezaprzeczalnie polską".
9 II Niemcy i Austria zawierają z delegacją Centralnej Rady Ukraińskiej traktat pokojowy w Brześciu. Przewiduje on utworzenie państwa ukraińskiego, w skład którego mają wejść m.in. Lwów i Zamość.
11 V Korpus J. Hallera (II Brygada Legionów i II Korpus Polski) zostaje rozbity przez Niemców pod Kaniowem.
4 X Gen. Haller przedostaje się przez Murmańsk do Francji i obejmuje dowództwo Armii Polskiej.
19 X W Cieszynie powstaje Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego. Na jej czele stają Józef Londzin, Jan Michejda i Tadeusz Reger.
20 X We Lwowie politycy ukraińscy powołują do życia Zachodnią Ukraińską Republikę Ludową.
28 X W Krakowie powstaje Polska Komisja Likwidacyjna (PKL), która ma za zadanie przejąć władzę od administracji austriackiej. Na jej czele staje W. Witos.
31 X We Lwowie wybuchają walki polsko-ukraińskie. Oddziały POW i młodzież tamtejszych szkół zajmują część miasta.
3 XI Kapitulacja Austro-Węgier.
5 XI Polska Rada Narodowa w Cieszynie i jej czeski odpowiednik, Narodni Vybor, zawierają układ o podziale wpływów na Śląsku Cieszyńskim na zasadzie etnograficznej. Po stronie polskiej leży
1762 km2 z 293 000 ludności. Czesi zatrzymują ok. 520 km2 (w tym Spisz i Orawę).
6 XI W Tarnobrzegu, po 30-tysięcznym wiecu, dochodzi do rozbrojenia żandarmerii i usunięcia władz PKL. Chłopi tworzą własną milicję i wyłaniają władze gminne.
6/7 XI W Lublinie powstaje Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej z Ignacym Daszyńskim na czele.
8 XI Do oblężonego przez oddziały ukraińskie Lwowa bezskutecznie próbuje się przedostać samolot z prof. Stanisławem Strońskim na pokładzie. Jest to pierwszy lot samolotu z polskimi znakami na skrzydłach.
10 XI Do W Warszawy przyjeżdża, uwolniony z Magdeburga, J. Piłsudski. Na dworcu wita go w imieniu Rady Regencyjnej książę Z. Lubomirski. W Warszawie rozpoczyna się spontaniczne rozbrajanie żołnierzy niemieckich.
11 XI W Niemczech wybucha rewolucja, na froncie zachodnim podpisany zostaje rozejm. Gubernator Beseler opuszcza Warszawę. Pod rozkazy Piłsudskiego samorzutnie oddają się gen. Rozwadowski (Warszawa), płk Roja (Kraków) i płk Rydz-Śmigły (Lublin). Daszyński wraz z rządem oddaje się do dyspozycji Piłsudskiego. Rada Regencyjna przekazuje mu naczelne dowództwo nad armią polską.
12 XI W Warszawie ukazuje się pierwszy legalny numer "Robotnika" - naczelnego organu prasowego PPS.
W Poznaniu powstaje Tymczasowa Naczelna Rada Ludowa.
14 XI Po przekazaniu władzy J. Piłsudskiemu rozwiązuje się Rada Regencyjna. Piłsudski wydaje, kontrasygnowany przez Moraczewskiego, dekret określający podstawowe elementy ustroju politycznego Polski.
Na premiera nowego rządu J. Piłsudski wyznacza J. Moraczewskiego.
16 XI Piłsudski zawiadamia radiodepeszą państwa Ententy oraz Niemcy o istnieniu "państwa polskiego, niepodległego, obejmującego wszystkie ziemie zjednoczonej Polski".
20 XI Polskie oddziały (1400 żołnierzy) przedzierają się do Lwowa. Jest to możliwe dzięki zdobyciu kilka dni wcześniej Przemyśla przez legionistów mjr. Stachiewicza.
23 XI Rząd wydaje dekret o ośmiogodzinnym dniu pracy.
24 XI Tymczasowa Komisja Rządząca (polski organ administracji we Lwowie) podporządkowuje się władzom polskim.
28 XI Dekret Naczelnika Państwa dotyczący ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawodawczego. W pięcioprzymiotnikowych wyborach do jednoizbowego parlamentu po raz pierwszy mają wziąć udział kobiety.
29 XI W Warszawie powstaje kawiarnia "Pod Picadorem", gdzie spotykają się młodzi poeci, muzycy, malarze. Swoje wiersze recytują Tuwim, Słonimski, Lechoń.
XI Organizuje się Polska Agencja Telegraficzna (PAT) oraz marynarka wojenna RP.
1 XII PSL-"Lewica" łączy się z PSL-"Piast". Na czele zjednoczonego stronnictwa staje W Witos.
9 XII Otwarcie Katolickiego Uniwersytetu w Lublinie.
16 XII Na zjeździe zjednoczeniowym części PPS-Lewicy i SDKPiL powstaje Komunistyczna Partia Robotnicza Polski (KPRP), opowiadająca się za internacjonalną rewolucją socjalistyczną.
27 XII Wybucha powstanie wielkopolskie. W Warszawie zostają aresztowani członkowie misji Rosyjskiego
Czerwonego Krzyża. Wywołuje to zamieszki w stolicy. Ginie pięciu robotników.
29 XII Rozpoczyna się pierwszy w niepodległej Polsce pobór do wojska.
31 XII Niemcy opuszczają Wilno. Miasto zostaje przejęte przez Polaków.



pozdrawiam Tomek

Moderator działów: Aktualności, Sporty ogólnorozwojowe, Nasze hobby & Strongman i trójbój siłowy

"Nie mów tego, o czym należy milczeć, lecz nie przemilczaj tego, co należy powiedzieć."

 
finderx
 Wysłana - 29 sierpień 2002 18:42      [zgłoszenie naruszenia]

1901-1918 Polska doby zaborów




1901
We Wrześni dochodzi do strajku dzieci. Do tego czasu lekcje religii mogły odbywać się w języku polskim. Pobicie dzieci, protestujących przeciwko odmawianiu pacierza po niemiecku, ściągnęło pod budynek szkoły rodziców, którzy stanęli w ich obronie. Na Górnym Śląsku, pod redakcją W Korfantego, zaczyna ukazywać się
"Górnoślązak", polski organ obozu narodowego. W Krakowie rusza tramwaj elektryczny. Miasto w tym samym roku zyskuje wodociągi. We Lwowie wychodzi "Wiek Nowy", pierwsze pismo brukowe o nakładzie 20 000 egzemplarzy.

1902
II-XI Na łamach "Przeglądu Wszechpolskiego" R. Dmowski publikuje Myśli nowoczesnego Polaka.
- Strajk szkolny w gimnazjach w Siedlcach, Zamościu i Białej Podlaskiej, zorganizowany przez Ligę Narodową. Uczniowie protestują przeciw wprowadzeniu nauki religii katolickiej po rosyjsku. W Galicji Wschodniej wybucha strajk rolny chłopów. Domagają się prawa do korzystania z dworskich łąk i pastwisk. Liga Narodowa wykupuje lwowski dziennik "Słowo Polskie". Powstaje pierwszy polski film fabularny Powrót birbanta. (Zabawne przygody pana po świątecznych libacjach). Reżyserem, scenarzystą i realizatorem zdjęć jest Kazimierz Prószyński, tytułowego hulakę gra Kazimierz Junosza-Stępowski. W Wilnie powstaje pogotowie ratunkowe.

1903
Na kongresie Stronnictwa Ludowego w Rzeszowie uchwalony zostaje nowy program. SL zmienia nazwę na Polskie Stronnictwo Ludowe. Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe ogłasza program, w którym rezygnuje z niepodległościowej walki powstańczej. W. Korfanty zostaje wybrany na Górnym Śląsku do niemieckiego parlamentu. Wkrótce stanie się czołową postacią Koła Polskiego w Berlinie. M. Skłodowska-Curie jako pierwsza kobieta otrzymuje razem z mężem Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki. W Wilnie Ferdynand Ruszczyc organizuje Wystawę Sztuki Polskiej. Z inicjatywy Ligi Narodowej powstaje Towarzystwo Opieki nad Unitami.

1904
21/22 II (5/6 III) Japończycy atakują rosyjską flotę w Port Arthur. Wybucha wojna rosyjsko japońska.
24 IV (7 V) Władze rosyjskie znoszą zakaz druku litewskich książek czcionką łacińską.
VII Niezależnie od siebie, J. Piłsudski i R. Dmowski składają wizytę w Tokio.
10 VIII W zaborze pruskim wprowadza się obowiązek uzyskiwania zgody władz administracyjnych na stawianie nowych zabudowań.
13 IX W Warszawie podczas manifestacji na placu Grzybowskim przed kościołem Wszystkich Świętych po raz pierwszy dochodzi do walki bojowców PPS z policją rosyjską. Car zapowiada rozszerzenie kompetencji samorządu ziemskiego i zwiększenie wolności prasy. W odpowiedzi hrabia Władysław Tyszkiewicz przesyła na ręce cara memoriał, w którym żąda przywrócenia języka polskiego w urzędach, sądach i szkołach.
- W Wilnie zostaje odsłonięty pomnik carycy Katarzyny. W uroczystościach biorą udział polscy ugodowcy. Ich wiernopoddańczość wywołuje oburzenie w polskim społeczeństwie.

1905
9 (22) I W Petersburgu od strzałów pada ok. 1000 zabitych. Rozpoczyna się rewolucja 1905 r.
28 I-1 II PPS Proklamuje strajk powszechny, który rozprzestrzenia się na terenie całej Kongresówki.
II W Warszawie rozpoczyna się strajk szkolny. Uczniowie i studenci domagają się polskiego szkolnictwa w Królestwie.
15 III Arcybiskup warszawski Wincenty Popiel wzywa robotników do zaprzestania strajków.
III VII zjazd PPS. Zyskują na nim przewagę "młodzi".
17 (30) IV Władze carskie wydają ukaz o tolerancji religijnej. Unici z Podlasia i Chełmszczyzny masowo wracają na łono Kościoła katolickiego.
1 ( 14) V Zniesiony zostaje zakaz nabywania ziemi przez Polaków na Ziemiach Zabranych. Władze dopuszczają w szkołach prywatnych nauczanie języków polskiego i litewskiego.
VI Endecja powołuje do życia Narodowy Związek Robotniczy.
6 (19) VIII Ogłoszono ukaz o zwołaniu Dumy.
17 (30) X Car Mikołaj II ogłasza manifest, w którym zapowiada wprowadzenie swobód konstytucyjnych.
X Władze carskie zezwalają na zakładanie prywatnych szkół z polskim językiem wykładowym.
2 ( 15) XI Litwini pod wodzą J. Basanavićiusa składają rządowi rosyjskiemu memorandum, w którym domagają się autonomii dla Litwy i praw narodowych dla Litwinów.
10 XI W Królestwie zostaje wprowadzony stan wojenny.
23 XI (6 XII) Władze gubernialne litewskie wyrażają zgodę na wprowadzenie języka litewskiego do szkół początkowych i samorządu gminnego (23 XI/6XII).
- Jesienią w Wielkopolsce i na Pomorzu rozpoczyna się strajk szkolny. Około 100 000 dzieci protestuje przeciwko nauce religii po niemiecku. Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe rozpoczyna oficjalną działalność
na terenie zaboru austriackiego. Powstaje Stowarzyszenie Równouprawnienia Kobiet. Henryk Sienkiewicz otrzymuje Literacką Nagrodę Nobla za Quo Vadis.

1906
III Wybory do Dumy. Polacy wybrani w Królestwie i na Ziemiach Zabranych tworzą Koło Polskie i Koło Kresowe (posłów z Ziem Zabranych).
4 ( 17) III Ukaz carski o prawie do zawiązywania spółek i stowarzyszeń. Szlachta i inteligencja polska Ziem Zabranych zaczyna aktywnie działać na polu gospodarczym i społecznym.
15 VIII Tzw. krwawa środa - akcja OB PPS, w której zabito lub zraniono osiemdziesięciu policjantów i żołnierzy.
18 VIII Zamach na generała-gubernatora Georgija Skałona.
9 IX W Warszawie następuje rejestracja Towarzystwa Kółek Rolniczych im. S. Staszica.
XI W Wiedniu odbywa się IX Zjazd PPS. Wskutek zawieszenia działalności Organizacji Bojowej dochodzi do rozłamu w partii. Powstają PPS-Lewica ("młodzi") i PPS-Frakcja Rewolucyjna ("starzy").
- W Krakowie J. Piłsudski i jego towarzysze powołują do życia PPS-Frakcję Rewolucyjną. W Warszawie powstaje Towarzystwo Kursów Naukowych. W Warszawie zostaje założona pierwsza biblioteka publiczna.

1907
I W monarchii habsburskiej wchodzi w życie nowa ordynacja wyborcza. W wyborach do Rady Państwa zniesiony zostaje system kurialny.
V Przeprowadza się wybory do wiedeńskiej Rady Państwa; konserwatyści galicyjscy tracą przewagę w Kole Polskim na rzecz narodowych demokratów.
XI Maksymilian Miłguj-Malinowski zakłada tygodnik chłopski "Zaranie".
XII Władze rosyjskie rozwiązują Polską Macierz Szkolną.
- W wyborach do parlamentu w Berlinie mandaty na Górnym Śląsku uzyskuje pięciu Polaków, wstępują do Koła Polskiego. W Królestwie polskim powstaje Centralne Towarzystwo Rolnicze. Zyskuje powszechne uznanie. W 1913 r. będzie liczyło 35 000 członków. Po połączeniu "Sławy", I Lwowskiego Klubu Piłki Nożnej, z innymi szkolnymi klubami, powstanie Lwowski Klub Sportowy "Pogoń". W tym czasie powstają także: w Krakowie-TS "Wisła" i KS "Cracovia", w Przemyśluu - "San", w Tarnopolu - "Kresy", w Samborze - "Korona" w Stryju - "Korona", w Jaśle - "Czarni.

1908
20 III Sejm pruski wydaje ustawę, na mocy której Komisja Kolonizacyjna może decydować o przymusowym wywłaszczeniu polskich majątków ziemskich.
12 IV Ukraiński nacjonalista Mirosław Siczyński dokonuje udanego zamachu na namiestnika Galicji, Andrzeja Potockiego. Nowym zostaje Michał Bobrzyński.
V Parlament niemiecki wydaje ogólnoniemiecką ustawę o zgromadzeniach i stowarzyszeniach. Tzw. ustawa kagańcowa zezwala na zgromadzenia publiczne w języku innym niż niemiecki tylko na terenach, gdzie mieszka mniej niż 40% Niemców.
VI Z inicjatywy J. Piłsudskiego Kazimierz Sosnkowski zakłada Związek Walki Czynnej.
26 IX Jedna z ostatnich operacji Organizacji Bojowej PPS - napad na pociąg pocztowy pod Bezdanami. Bierze w nim udział kierownictwo OB pod dowództwem J. Piłsudskiego.
- R. Dmowski publikuje pracę Niemcy Rosja i kwestia polska. Ruszają pierwsze elektryczne tramwaje w Warszawie.

1909
XI We Lwowie powstaje pismo "Zarzewie", które da nazwę organizacji młodzieżowej, związanej z tzw. Frondą (niepodległościowym nurtem Narodowej Demokracji).
- Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne rozpoczyna działalność w zaborze pruskim jako Polskie Towarzystwo Demokratyczne. Ze Stowarzyszenia Równouprawnienia Kobiet na drodze secesji wyłania się legalny Związek Równouprawnienia Kobiet.

1910
Umiera nagle ksiądz Piotr Wawrzyniak. W Wielkopolsce chłopskie kółka rolnicze liczą 17 000 członków. W Galicji powstaje Związek Strzelecki - legalna organizacja paramilitarna, kierowana z ukrycia przez działający w konspiracji Związek Walki Czynnej. W Krakowie wychodzi pierwszy numer "Ilustrowanego Kuriera Codziennego", popularnego "Ikaca".

1911
Budowa pierwszego na ziemiach polskich rurociągu naftowego Tustanowic do rafinerii nafty "Galicja". Na Ukrainie i Białorusi zostają wprowadzone ziemstwa. Szlachta polska aktywnie działa w ziemstwach, traktując to jako patriotyczny obowiązek. M. Curie-Skłodowska otrzymuje drugą Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii.

1912
XII W Wiedniu zawiązuje się Komisja Tymczasowa Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych (KTSSN).
- Sześć wschodnich powiatów Królestwa Polskiego zostaje połączonych w nową gubernię chełmską, która wejdzie w skład generał-gubernatorstwa kijowskiego. Jednocześnie likwidacji ulega gubernia siedlecka. W Teatrze Małym w Warszawie debiutuje Pola Negri, przyszła gwiazda hollywoodzkiego kina niemego. Kolej Warszawsko-Wiedeńska przechodzi na własność rosyjskiego skarbu państwa. Polski biochemik Kazimierz Funk wyodrębnia związek organiczny, który nazwie witaminą B. Odkrycie K. Funka da początek nauce o witaminach.

1913
13 XII Na posiedzeniu Rady Naczelnej Polskiego Stronnictwa Ludowego dochodzi do rozłamu. Powstają PSL-"Piast" i PSL-"Lewica".
- W Warszawie powstaje Dom Handlowy Braci Jabłkowskich. Polscy skauci biorą udział w III Wszechbrytyjskim Zlocie Skautowym w Birmingham. Uczyniono dla nich wyjątek, gdyż zaproszeni byli tylko przedstawiciele istniejących państw. Nad polskim obozem zlotowym powiewała polska flaga narodowa, nad wejściem widniał napis "Poland", co wywołało protesty przedstawicielstw państw zaborczych.
"Gazeta Grudziądzka" osiąga 134 000 prenumeratorów.

1914
Austro-Węgry wypowiadają wojnę Serbii; Ententa i państwa centralne stają do walnej rozprawy - wielkiej wojny, zwanej później światową.
3 VIII Z inicjatywy ks. Włodzimierza Czetwertyńskiego powstaje Komitet Obywatelski miasta Warszawy. Prezesem zostaje ks. Zdzisław Lubomirski.
6-12 VIII Z krakowskich Oleandrów wyrusza Kompania Kadrowa, która wkracza do zaboru rosyjskiego, by wywołać powstanie. Wojska rosyjskie nie wycofują się jednak z Kongresówki, a jej mieszkańcy patrzą nieufnie na uzbrojonych przybyszów zza kordonu.
14 VIII Wielki książę Mikołaj Mikołajewicz, wydaje manifest do Polaków, w którym nawołuje do wspólnego działania, obiecując w zamian zjednoczenie ziem pod berłem cara, autonomię, swobody religijne i językowe.
16 VIII W Warszawie powstaje Naczelny Komitet Narodowy. Inicjatorem jest prezes poselskiego Koła Polskiego w Wiedniu-Juliusz Leo.
27 VIII Austriacy podejmują decyzję o sformowaniu Legionów. W Legionie Zachodnim znaleźli się Strzelcy jako I Pułk (a później I Brygada).
22 X Z inicjatywy Piłsudskiego w Warszawie powołano do życia Polską Organizację Wojskową (POW).
XI W Warszawie powstaje Komitet Narodowy Polski. Tworzą go narodowi demokraci i realiści w opozycji do Piłsudskiego i jego zwolenników.

1915
I W Szwajcarii powstaje Generalny Komitet Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce (tzw. komitet veveyski). Jego prezesem jest Henryk Sienkiewicz.
4 VIII Rosjanie opuszczają Warszawę; władzę przejmuje ks. Z. Lubomirski - prezes Obywatelskiego Komitetu.
5 VII Do miasta wkraczają wojska niemieckie.
24 VIII Utworzone zostaje niemieckie generał-gubernatorstwo w Warszawie (Hans von Beseler) i austriackie z siedzibą w Lublinie (generał-major baron Erich Diller).
X Powstaje Międzypartyjne Koło Polityczne - organizacja skupiająca pasywistów.
15 XI Uroczyste otwarcie Uniwersytetu i Politechniki Warszawskiej.
15 XII Powstaje Polskie Stronnictwo Ludowe "Wyzwolenie".

1916
3 V W Królestwie Polskim odbywają się patriotyczne manifestacje z okazji 125 rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja. W warszawskiej manifestacji bierze udział ok. 200 000 ludzi. Wznawia działalność Towarzystwo Macierzy Szkolnej.
VI Na czele Zarządu Cywilnego przy generalnym-gubernatorstwie w Lublinie stanął Polak - dr Jerzy Madeyski.
1-2 XI Zjazd zjednoczeniowy polskich organizacji skautowych. Utworzony zostaje Związek Harcerstwa Polskiego.
5 XI H. Beseler w Warszawie i K. Kuk w Lublinie odczytują w obecności zgromadzonych notabli manifest cesarzy Wilhelma II i Franciszka Józefa I.
9 XI Generał-gubernator von Beseler wzywa Polaków, by zaciągali się do armii polskiej tworzonej u boku państw centralnych do walki z Rosją.
24 XI Umiera Franciszek Józef I, cesarzem Austro-Węgier zostaje Karol I.
1 XII Do Warszawy wkracza na czele Legionów Stanisław Szeptycki.
6 XII Powołana zostaje Tymczasowa Rada Stanu. Jej zadaniem jest organizacja zrębów polskiej administracji i przygotowanie podstaw pod przyszłą strukturę państwa. Do Rady wchodzi Piłsudski.

1917
15 I Tymczasowa Rada Stanu zbiera się po raz pierwszy. Przewodniczącym wybrano wnuka Bonawentury Niemojowskiego, Wacława Niemojowskiego.
II Generałem-gubernatorem lubelskim (strefa okupacji austriackiej) zostaje gen. Stanisław Szeptycki.
12 III W Rosji wybucha rewolucja lutowa.
15 III Car Mikołaj abdykuje.
27 III Rada Delegatów Robotniczych i Żołnierskich składa deklaracje dotyczące Polski. Przewiduje istnienie niepodległego państwa polskiego.
30 III Rosyjski Rząd Tymczasowy składa deklarację w sprawie Polski.
6 IV Stany Zjednoczone przystępują do wojny po stronie Ententy.
10 IV Polski Korpus Posiłkowy zostaje oddany pod dowództwo niemieckie. Naczelnym wodzem Polskiej Siły Zbrojnej (Polnische Wehrmacht) zostaje H. Beseler.
3 VI Premierzy Francji, Wielkiej Brytanii i Włoch podpisują uchwałę w sprawie celów wojennych Ententy. Uznają prawo Polaków do odbudowy po wojnie niepodległej i zjednoczonej Polski.
9-11 VII Kryzys przysięgowy.
15 VIII Powstaje Komitet Narodowy Polski w Lozannie. Na jego czele stoi R. Dmowski.
21/22 VIII Niemcy aresztują J. Piłsudskiego i K. Sosnkowskiego. Obaj zostają przewiezieni ostatecznie do Magdeburga.
26 VIII W związku z oburzeniem, jakie aresztowanie wywołuje w społeczeństwie, Rada Stanu rozwiązuje się.
12 IX Państwa centralne powołują trzyosobową Radę Regencyjną: arcybiskup Aleksander Kakowski, Zdzisław Lubomirski i Józef Ostrowski. Rada sprawuje władzę w imieniu przyszłego króla.

1918
3 I Rada Regencyjna mianuje prezydenta ministrów - J. Kucharzewskiego.
8 I Orędzie prezydenta Stanów Zjednoczonych T.W. Wilsona do Kongresu.
W orędziu (14 punktów) USA przedstawiają cele wojny i warunki zawarcia ewentualnego pokoju. Jeden z punktów (13) przewiduje utworzenie niepodległego państwa polskiego, z dostępem do morza i zagwarantowanymi przez konwencje międzynarodowe granicami. Granice nie zostają szczegółowo określone. Orędzie mówi jedynie o terenach "zamieszkanych przez ludność niezaprzeczalnie polską".
9 II Niemcy i Austria zawierają z delegacją Centralnej Rady Ukraińskiej traktat pokojowy w Brześciu. Przewiduje on utworzenie państwa ukraińskiego, w skład którego mają wejść m.in. Lwów i Zamość.
11 V Korpus J. Hallera (II Brygada Legionów i II Korpus Polski) zostaje rozbity przez Niemców pod Kaniowem.
4 X Gen. Haller przedostaje się przez Murmańsk do Francji i obejmuje dowództwo Armii Polskiej.
19 X W Cieszynie powstaje Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego. Na jej czele stają Józef Londzin, Jan Michejda i Tadeusz Reger.
20 X We Lwowie politycy ukraińscy powołują do życia Zachodnią Ukraińską Republikę Ludową.
28 X W Krakowie powstaje Polska Komisja Likwidacyjna (PKL), która ma za zadanie przejąć władzę od administracji austriackiej. Na jej czele staje W. Witos.
31 X We Lwowie wybuchają walki polsko-ukraińskie. Oddziały POW i młodzież tamtejszych szkół zajmują część miasta.
3 XI Kapitulacja Austro-Węgier.
5 XI Polska Rada Narodowa w Cieszynie i jej czeski odpowiednik, Narodni Vybor, zawierają układ o podziale wpływów na Śląsku Cieszyńskim na zasadzie etnograficznej. Po stronie polskiej leży
1762 km2 z 293 000 ludności. Czesi zatrzymują ok. 520 km2 (w tym Spisz i Orawę).
6 XI W Tarnobrzegu, po 30-tysięcznym wiecu, dochodzi do rozbrojenia żandarmerii i usunięcia władz PKL. Chłopi tworzą własną milicję i wyłaniają władze gminne.
6/7 XI W Lublinie powstaje Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej z Ignacym Daszyńskim na czele.
8 XI Do oblężonego przez oddziały ukraińskie Lwowa bezskutecznie próbuje się przedostać samolot z prof. Stanisławem Strońskim na pokładzie. Jest to pierwszy lot samolotu z polskimi znakami na skrzydłach.
10 XI Do W Warszawy przyjeżdża, uwolniony z Magdeburga, J. Piłsudski. Na dworcu wita go w imieniu Rady Regencyjnej książę Z. Lubomirski. W Warszawie rozpoczyna się spontaniczne rozbrajanie żołnierzy niemieckich.
11 XI W Niemczech wybucha rewolucja, na froncie zachodnim podpisany zostaje rozejm. Gubernator Beseler opuszcza Warszawę. Pod rozkazy Piłsudskiego samorzutnie oddają się gen. Rozwadowski (Warszawa), płk Roja (Kraków) i płk Rydz-Śmigły (Lublin). Daszyński wraz z rządem oddaje się do dyspozycji Piłsudskiego. Rada Regencyjna przekazuje mu naczelne dowództwo nad armią polską.
12 XI W Warszawie ukazuje się pierwszy legalny numer "Robotnika" - naczelnego organu prasowego PPS.
W Poznaniu powstaje Tymczasowa Naczelna Rada Ludowa.
14 XI Po przekazaniu władzy J. Piłsudskiemu rozwiązuje się Rada Regencyjna. Piłsudski wydaje, kontrasygnowany przez Moraczewskiego, dekret określający podstawowe elementy ustroju politycznego Polski.
Na premiera nowego rządu J. Piłsudski wyznacza J. Moraczewskiego.
16 XI Piłsudski zawiadamia radiodepeszą państwa Ententy oraz Niemcy o istnieniu "państwa polskiego, niepodległego, obejmującego wszystkie ziemie zjednoczonej Polski".
20 XI Polskie oddziały (1400 żołnierzy) przedzierają się do Lwowa. Jest to możliwe dzięki zdobyciu kilka dni wcześniej Przemyśla przez legionistów mjr. Stachiewicza.
23 XI Rząd wydaje dekret o ośmiogodzinnym dniu pracy.
24 XI Tymczasowa Komisja Rządząca (polski organ administracji we Lwowie) podporządkowuje się władzom polskim.
28 XI Dekret Naczelnika Państwa dotyczący ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawodawczego. W pięcioprzymiotnikowych wyborach do jednoizbowego parlamentu po raz pierwszy mają wziąć udział kobiety.
29 XI W Warszawie powstaje kawiarnia "Pod Picadorem", gdzie spotykają się młodzi poeci, muzycy, malarze. Swoje wiersze recytują Tuwim, Słonimski, Lechoń.
XI Organizuje się Polska Agencja Telegraficzna (PAT) oraz marynarka wojenna RP.
1 XII PSL-"Lewica" łączy się z PSL-"Piast". Na czele zjednoczonego stronnictwa staje W Witos.
9 XII Otwarcie Katolickiego Uniwersytetu w Lublinie.
16 XII Na zjeździe zjednoczeniowym części PPS-Lewicy i SDKPiL powstaje Komunistyczna Partia Robotnicza Polski (KPRP), opowiadająca się za internacjonalną rewolucją socjalistyczną.
27 XII Wybucha powstanie wielkopolskie. W Warszawie zostają aresztowani członkowie misji Rosyjskiego
Czerwonego Krzyża. Wywołuje to zamieszki w stolicy. Ginie pięciu robotników.
29 XII Rozpoczyna się pierwszy w niepodległej Polsce pobór do wojska.
31 XII Niemcy opuszczają Wilno. Miasto zostaje przejęte przez Polaków.



pozdrawiam Tomek

Moderator działów: Aktualności, Sporty ogólnorozwojowe, Nasze hobby & Strongman i trójbój siłowy

"Nie mów tego, o czym należy milczeć, lecz nie przemilczaj tego, co należy powiedzieć."

 
finderx
 Wysłana - 29 sierpień 2002 18:42      [zgłoszenie naruszenia]

1939-1959 Polska w XX wieku




1939
2 I W Drozdowie pod Łomżą umiera Roman Dmowski.
24 II Na Politechnice Gdańskiej studenci niemieccy usuwają z sal wykładowych polskich studentów.
16 III Dokonuje się ostateczny rozbiór Czechosłowacji. Powstaje granica polsko-węgierska. Rząd polski uznaje państwo słowackie.
22 III Za krytykę polityki zagranicznej w Berezie zostaje osadzony redaktor wileńskiego "Słowa Stanisław Cat-Mackiewicz.
28 III Minister skarbu E. Kwiatkowski rozpisuje Pożyczkę Obrony Narodowej.
2 IV Walery Sławek popełnia samobójstwo.
11 IV Hitler podpisuje "Fall Weiss", plan a °
27 IV Z emigracji powraca W. Korfanty.
28 IV Hitler podczas przemówienia w Reichstagu wypowiada deklarację o nieagresji zawartą z Polską w 1934 r.
5 V Przemówienie ministra Becka w sejmie: "Pokój [...] ma swą wysoką
cenę, ale wymierną. My w Polsce nie znamy pojęcia pokoju za wszelką cenę..."
17 V W. Witos staje na czele Stronnictwa Ludowego.
4 VII Do portu Faro w Portugalii na jachcie "Zjawa III" wpłynął Władysław Wagner, pierwszy Polak, który opłynął na jachcie glob ziemski. Jego podróż trwała siedem lat.
31 VII-1 VIII Policja aresztuje około trzydziestu przywódców OUN.
23 VIII W Moskwie podpisany zostaje niemiecko-sowiecki pakt o nieagresji. Układ, nazywany "paktem Ribbentrop-Mołotow", uzupełniony jest tajną klauzulą, przewidującą podział terytorium Polski w przypadku konfliktu. Granicą interesów Niemiec i ZSRR ma być w przybliżeniu linia Narew-Wisła-San.
25 VIII Polska i Wielka Brytania podpisują układ o wzajemnej pomocy w przypadku wojny.
Do Gdańska wpływa z wizytą niemiecki pancernik "Schleswig-Holstein".
26 VIII Na Przełęczy Jabłonowskiej oddziały niemieckie przekraczają granicę Polski.
30 VIII Obwieszczenie prezydenta RP o zarządzeniu mobilizacji powszechnej.
31 VIII Polskie pułki lotnicze przemieszczają się na lotniska operacyjne. Ministerstwo Przemysłu i Handlu przeprowadza ewakuację polskiej floty handlowej z portów Zatoki Gdańskiej. Prowokacja w Gliwicach. Przebrani w polskie mundury hitlerowcy napadają na niemiecką radiostację, co daje Hitlerowi pretekst do oskarżenia strony polskiej o wywołanie działań wojennych.
1 IXO godz. 4.45 Niemcy rozpoczynają atak na Polskę. Pancernik "Schleswig-Holstein" ostrzeliwuje Westerplatte. W Gdańsku przez czternaście godzin broni się Poczta Polska.
2 IX W Sztutowie powstaje hitlerowski obóz eksterminacji ludności polskiej z Pomorza.
3 IX Wielka Brytania i Francja wypowiadają wojnę Niemcom. Początek "dziwnej wojny .
4 IX Podlaska Brygada Kawalerii wkracza na tereny Rzeszy. Po krótkim rajdzie wycofuje się.
5 IX Władze państwa opuszczają Warszawę.
6 IX Niemcy zajmują Kraków.
7 IX Kapitulacja Westerplatte.
8 IX Niemieckie oddziały pancerne docierają na przedmieścia Warszawy. Początek bitwy nad Bzurą.
9 IX Oddziały niemieckie zajmują Poznań.
10 IX Krwawa niedziela w Bydgoszczy. Niemcy rozstrzeliwują ok. 1500 osób.
15 IX Pod Warszawę przybywa Adolf Hitler.
ORP "Orzeł" zostaje internowany w Tallinie. Po trzech dniach okręt dokonuje brawurowej ucieczki, po przejściu przez cieśninę Sund dociera 14 X do Anglii.
16 IX Następuje całkowite zamknięcie okrążenia niemieckiego na Bugu.
17 IX Na tereny Polski wkraczają oddziały sowieckie. Rydz-Śmigły wydaje rozkaz: "Z Sowietami nie walczyć, tylko w razie natarcia, lub próby rozbrojenia z ich strony". Po czterech dniach w rękach Sowietów będą Grodno i Lwów. Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy) popełnia samobójstwo. Przed północą prezydent i rząd przekraczają w Zaleszczykach granicę z Rumunią.
18 IX Granicę przekracza Rydz-Śmigły. Rumuni pod naciskiem Niemiec internują władze polskie. Prezydent wyznacza więc swojego następcę (na mocy Konstytucji kwietniowej), gen. Wieniawęługo-
szowskiego.
27 IX Gen. Karaszewicz-Tokarzewski tworzy w Warszawie pierwszą organizację konspiracyjną - Służbę Zwycięstwu Polski.
28 IX Kapituluje Warszawa.
29 IX Kapitulacja Modlina.
Niemcy i ZSRR ustalają w Moskwie ostateczny podział zajętych terenów. W rękach sowieckich znalazły się tereny położone na wschód od Pisy, Narwi, Bugu i Sanu. W zamian za oddanie Niemcom województwa
lubelskiego, Rosjanie uzyskują swobodę działania na Litwie. Słowacji przypadają polski Spisz i Orawa.
30 IX B. Wieniawa-Długoszowski zrzeka się urzędu prezydenta. Zaprzysiężony zostaje dotychczasowy marszałek senatu - Władysław Raczkiewicz.
Prezydent Władysław Raczkiewicz powołuje nowy rząd, z premierem gen. Władysławem Sikorskim. W skład rządu wchodzą przedstawiciele SN, SL, SP, PPS oraz politycy sanacyjni. Siedzibą jest Paryż, a od listopada- Angers.
2 X Garnizon na Helu składa broń.
5 X Kapituluje Grupa Operacyjna "Polesie".
10 X ZSRR odstępuje Litwie zachodnią część województwa wileńskiego z Wilnem w zamian za udostępnienie baz wojskowych na terytorium Litwy.
11 X Ukazuje się pierwszy numer "gadzinówki" (czasopisma propagandowego, wydawanego przez Niemców w języku polskim) - "Nowego Kuriera Warszawskiego".
12 X Utworzenie Generalnego Gubernatorstwa (Generalgouvernement fur die besetzen polnische Gebiete, GG) składającego się z czterech dystryktów, ze stolicą w Krakowie. Gubernatorem zostaje Hans Frank.
22 X Na obszarach zagarniętych przez ZSRR zostają przeprowadzone "wybory" do zgromadzeń ludowych. Wybrani tworzą zgromadzenia ludowe Zachodniej Białorusi i Zachodniej Ukrainy, mające usankcjonować włączenie tych ziem do ZSRR.
26 X W miejsce rozwiązanej w kraju PPS powstaje organizacja konspiracyjna Wolność, Równość, Niepodległość (WRN), na której czele staje Kazimierz Pużak.
1-2 XI Na prośbę zgromadzeń ludowych Białorusi Zachodniej i Ukrainy Zachodniej tereny te zostają włączone do ZSRR.
5 XI Ukazuje się pierwszy numer "Biuletynu Informacyjnego", pisma Służby Zwycięstwu Polski.
6 XI Władze niemieckie aresztują i osadzają w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen 183 profesorów i pracowników naukowych Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Górniczej w Krakowie, w tym 34 członków PAU (Sonderaktion Krakau). Dwudziestu spośród aresztowanych (m.in. Ignacy Chrzanowski, Tadeusz Estreicher) umiera w obozach.
7 XI Po rezygnacji marszałka E. Śmigłego-Rydza Naczelnym Wodzem Polskich Sił Zbrojnych zostaje gen. W. Sikorski.
18 XI Podpisanie polsko-angielskiego układu morskiego w Londynie. Polskie okręty z wyszkolonymi załogami mają służyć pod angielskim dowództwem operacyjnym.
30 XI Umowa paryska. Prezydent RP zobowiązuje się wykonywać przepisy Konstytucji kwietniowej w ścisłym porozumieniu z prezesem Rady Ministrów.
XI Do GG przybywa pierwsza misja amerykańska, złożona z przedstawicieli organizacji humanitarnych, a jej wizyta staje się bodźcem do utworzenia w Krakowie organizacji charytatywnej - Rady Głównej Opiekuńczej (RGO), kierowanej przez hrabiego Adama Ronikiera.
4 XII Na bazie Służby Zwycięstwu Polski powstaje Związek Walki Zbrojnej (ZWZ), tajna organizacja wojskowa, organizująca czynny opór narodowy.
9 XII W Paryżu powstaje Rada Narodowa pod przewodnictwem Ignacego Paderewskiego. W jej skład wchodzą przedstawiciele partii tworzących rząd. Ma być organem doradczym rządu i prezydenta Rzeczypospolitej.
15 XII Niemieckie władze okupacyjne powołują Bank Emisyjny z siedzibą w Krakowie, jako bank centralny dla GG. Prezesem zostaje Feliks Młynarski.
20-21 XII W sowieckiej strefie okupacyjnej zostaje przeprowadzona przymusowa wymiana polskich pieniędzy na ruble.
26 XII W Wawrze pod Warszawą zostaje zamordowanych 106 osób narodowości polskiej, wyciągniętych w czasie obławy z mieszkań - jest to jedna z pierwszych masowych egzekucji w GG.

1940
4 I Podpisanie polsko-francuskiej umowy wojskowej o utworzeniu jednostek polskich we Francji: dwóch korpusów wojsk lądowych, a także jednostek lotniczych, podlegającym władzom RP
8-10 II Pierwsza masowa akcja przymusowego przesiedlania ludności z zagarniętych przez ZSRR terenów wschodnich RP
24 II Powstaje Polityczny Komitet Porozumiewawczy (PKP) spośród przedstawicieli działających w podziemiu partii politycznych, w celu koordynowania działań społeczeństwa i wojska w walce o niepodległość. Skupia przedstawicieli tzw. grubej czwórki: PPS-WRN, SN i SL "Roch", a od czerwca także SP
II Nieformalnie działa w Krakowie Rada Główna Opiekuńcza, organizacja, którą władze okupacyjne uznają cztery miesiące później. Na skutek interwencji międzynarodowych uwolniono część aresztowanych
profesorów i pracowników naukowych UJ i Akademii Górniczej.
5 III Biuro Polityczne KC WKP(b) zatwierdza propozycję złożoną przez komisarza spraw wewnętrznych, Ławrientija Berię, o rozstrzelaniu bez sądu 25 700 obywateli polskich, przetrzymywanych w obozach jenieckich.
6-7 III W czasie przekraczania granicy dwóch okupacji zostaje aresztowany przez władze sowieckie gen. M.Tokarzewski.
15 III W Katyniu funkcjonariusze NKWD rozstrzeliwują pierwszą grupę oficerów, więzionych poprzednio w obozie w Kozielsku. Jeńców przywożono do stacji Gniezdowo, a następnie strzałem w tył głowy mordowano w lesie katyńskim. Masakra trwała co najmniej do końca kwietnia i pochłonęła blisko 15 000 osób. Jeńców z obozu w Starobielsku rozstrzeliwano także w Piatichatkach k. Charkowa, a z obozu Ostaszków w Twerze (pochowani w Miednoje).
9 IV Początek inwazji niemieckiej na Danię i Norwegię. W szeregach sił sprzymierzonych znajdują się Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich, trzy polskie niszczyciele: "Błyskawica", "Burza"
i "Grom", oraz jeden okręt podwodny.
30 IV Pod Anielinem ginie w boju mjr Henryk Dobrzański (pseud. Hubal) dowódca Oddziału Wydzielonego Wojska Polskiego.
IV Rząd RP powołuje Delegaturę Rządu na Kraj.
10 V Inwazja niemiecka na Belgię, Holandię i Luksemburg.
20 V Rozpoczęcie budowy obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, wkrótce największego na ziemiach polskich.
28 V Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich bierze udział w walkach o Narwik.
4-8 VI Brygada Strzelców Podhalańskich zostaje ewakuowana do Francji.
13-18 VI 10 Brygada Kawalerii Pancernej stacza bitwę pod Montbard w Szampanii.
17-18 VI 1 Dywizja Grenadierów broniąc kanału Marna-Ren, stacza bitwę pod Lagarde z XII Korpusem niemieckim.
19-20 VI Oddziały 2 Dywizji Strzelców Pieszych, broniące w czasie kampanii francuskiej rejonu Belfort, przekraczają granicę szwajcarską, gdzie zostają internowane.
20-21 VI Masowa egzekucja więźniów politycznych w Palmirach pod Warszawą. Wśród 360 rozstrzelanych są: Maciej Rataj, były marszałek sejmu, oraz socjalista Marian Niedziałkowski.
22 VI Kapitulacja Francji.
30 VI Zorganizowanie Komendy Głównej ZWZ, kierowanej przez płk. Stefana Grota-Roweckiego.
VI Polityczny Komitet Porozumiewawczy zostaje uznany przez Rząd RP za oficjalną reprezentację polityczną kraju.
2 VII Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich gen. S. Kopańskiego przechodzi z Syrii do Palestyny, na tereny kontrolowane przez Brytyjczyków.
10 VII-27 IX Bitwa o Wielką Brytanię.
18 VII Kryzys rządowy związany z odmową gen. W. Sikorskiego zdymisjonowania dwóch ministrów (H. Strasburgera i S. Kota), obciążanych odpowiedzialnością za utratę części polskiego złota zdeponowanego w Dakarze.
3-6 VIII Wcielenie do ZSRR Litwy, Łotwy i Estonii.
5 VIII Polsko-brytyjska umowa wojskowa. Na terenie Wielkiej Brytanii mają być tworzone polskie jednostki wojskowe lądowe i lotnicze, pod polskim dowództwem, działające zgodnie z planami operacyjnymi brytyjskiego dowództwa.
11 XI Emigracyjne rządy Polski i Czechosłowacji ogłaszają w Londynie deklarację o zaprzestaniu sporów i podjęciu po wojnie ścisłej współpracy. Koncepcja konfederacji dwóch krajów ma być wstępem do kreowania nowej wizji Europy Środkowej, zdolnej przeciwstawić się mocarstwom.
XI W Warszawie utworzono getto żydowskie (oficjalna nazwa - Żydowska Dzielnica Mieszkaniowa). Na jego obszarze znajduje się 590 000 osób. Teren zostaje ogrodzony wysokim murem, z zakazem opuszczania go. Administracją i policją w getcie kieruje Judenrat.

1941
23/24 I Aresztowanie przez NKWD we Lwowie gen. Leopolda Okulickiego, odpowiedzialnego za tworzenie struktur ZWZ na ziemiach wschodnich.
I Zaczyna się ukazywać miesięcznik "Nowe Horyzonty", pismo polskich komunistów w ZSRR, którego redaktorem naczelnym zostaje Wanda Wasilewska.
14/15 III W ramach szeroko zakrojonej akcji NKWD na terenie dawnego woj. lwowskiego dokonano aresztowania ok. 500 członków Polskiej Organizacji Samoobrony Terytorialnej "Świt".
III Zostaje ogłoszona Volkslista (niemiecka lista narodowościowa), która ma skłonić Polaków do przyjmowania narodowości niemieckiej.
9 IV Polsko-kanadyjska umowa o tworzeniu armii polskiej w Kanadzie, zawarta w Ottawie.
V W pościgu za największym okrętem niemieckim - pancernikiem "Bismarck", bierze udział niszczyciel ORP "Piorun".
22 VI Początek wojny niemiecko-sowieckiej. Cały obszar II Rzeczypospolitej trafia pod okupację niemiecką.
3-4 VII Wizyta gen. W. Sikorskiego w Moskwie, zapowiada on udział jednostek polskich w wojnie przy boku Armii Czerwonej.
30 VII Układ Sikorski-Majski. Zawarty pomiędzy rządem RP a ZSRR układ oznacza wznowienie stosunków dyplomatycznych między obu państwami, zapowiedź ogłoszenia amnestii dla Polaków w ZSRR i współpracę przy tworzeniu armii polskiej w ZSRR. Rząd sowiecki stwierdza, że układy zawarte w 1939 r. ze stroną niemiecką tracą moc.
VII Masowe egzekucje inteligencji i działaczy politycznych we Lwowie po wkroczeniu wojsk niemieckich. Wśród zamordowanych są Tadeusz Zeleński (Boy) i Kazimierz Bartel.
12 VIII Dekret prezydium Rady Najwyższej wprowadza "amnestię" dla obywateli polskich pozbawionych wolności, a przebywających na terytorium ZSRR.
14 VIII Polsko-sowiecka umowa wojskowa. Przewiduje zorganizowanie w ZSRR armii polskiej, która walczyłaby wraz z Armią Czerwoną przeciwko Niemcom. Dowódcą armii zostaje gen. Władysław Anders.
Zaopatrzenie ma być przekazywane za pośrednictwem strony sowieckiej.
18 VIII-12 XII Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich bierze udział w bitwie o Tobruk (nad Morzem Śródziemnym), walcząc przeciwko oddziałom niemieckim i włoskim.
XI Powstaje obóz koncentracyjny w Lublinie (Majdanek), złożony z sześciu podobozów, miejsce zagłady blisko 360 000 ludzi.

1942
5 I W Warszawie zostaje utworzona Polska Partia Robotnicza (PPR). Jej inicjatorami są zrzuceni na spadochronach w rejonie Warszawy (grudzień 1941) działacze Kominternu z Marcelim Nowotką na czele.
I Na konferencji w Wannsee Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy podejmuje decyzję o tzw. ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej (Endlsung der Judenfrage). Plan ten rozumiano jako koncepcję masowej
zagłady 11 mln Żydów na obszarach znajdujących się pod okupacją niemiecką.
14 II Powstaje Armia Krajowa, w wyniku przemianowania Związku Walki Zbrojnej, podlegająca Rządowi RP na Wychodźstwie.
IV W podziemiu zostaje wydana antologia poezji współczesnej Pieśń niepodległa. Poezja polska czasów wojny w opracowaniu Czesława Miłosza.
19 VII Rozkaz Heinricha Himmlera o rozpoczęciu likwidacji ludności żydowskiej w GG.
30 VIII Ewakuacja ostatnich oddziałów armii gen. Andersa (łącznie 110 000 ludzi) z ZSRR do Iranu, a następnie do Iraku i Palestyny
27 IX Z inicjatywy Zofii Kossak-Szczuckiej powstaje Tymczasowy Komitet Pomocy Żydom, znany też jako Komitet im. Konrada Żegoty. Od grudnia 1942 r. Komitet przyjmie nazwę Rada Pomocy Żydom "Żegota". Działa pod patronatem Delegatury Rządu. Organizacja pomaga ukrywającym się Żydom, dostarczając im zapomóg, mieszkań i fałszywych dokumentów.
30 XII Pierwsza Kadrowa Kompania Batalionów Chłopskich (dow. Jerzy Miller) oraz oddział sowiecki Wasyla Wołodina staczają pod Wojdą (Lubelszczyzna) pierwszą w Polsce bitwę partyzancką z niemiecką ekspedycją karną.
XII Z inicjatywy Stefana Korbońskiego (SL) powstaje Kierownictwo Walki Cywilnej (KWC), którego zadaniem było upowszechnianie i egzekwowanie zasad walki cywilnej na całym obszarze kraju. KWC organizuje sądy podziemne, działające w oparciu o kodeks karny z 1932 r. Od kwietnia 1940 r. sądy KWC uzyskują status sądów państwowych.

1943
2 II Kapitulacja niemieckiej 6 Armii marszałka von Paulusa pod Stalingradem.
1 III Polscy komuniści zakładają w Moskwie Komitet Organizacyjny Związku Patriotów Polskich (ZPP). Na czele KO ZPP staje Wanda Wasilewska. Organem prasowym organizacji staje się "Wolna Polska".
21 III Polityczny Komitet Porozumiewawczy przekształca się w Krajową Reprezentację Polityczną (KRP).
26 III Brawurowa akcja Kedywu pod Arsenałem w Warszawie - odbicie dwudziestu więźniów z konwoju.
III Dzięki informacjom dostarczonym przez wywiad Armii Krajowej zostaje zlokalizowana i zbombardowana baza w rejonie Peenemunde, zajmująca się produkcją pocisków rakietowych V 1.
13 IV Radio berlińskie nadaje wiadomość, że w okolicach Smoleńska, koło miejscowości Katyń, Niemcy odkrywają masowe groby polskich oficerów.
19 IV Początek ostatecznej likwidacji getta w Warszawie, akcją dowodzi gen. SS Jurgen Stroop.
25-26 IV Wobec zwrócenia się przez władze RP do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża w sprawie wyjaśnienia zbrodni katyńskiej, rząd sowiecki zrywa stosunki dyplomatyczne z rządem W. Sikorskiego. W wersji sowieckiej winą za zbrodnię katyńską obciążano Niemców.
7 V W obozie w Sielcach nad Oką rozpoczęto formowanie 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki, zalążka armii polskiej w ZSRR, kontrolowanej politycznie przez ZPP
30 VI W kamienicy przy ul. Spiskiej 14 w Warszawie zostaje aresztowany komendant Armii Krajowej S. Grot-Rowecki i wywieziony do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen po odrzuceniu możliwości współpracy z Niemcami. W Moskwie odbywa się pierwszy zjazd Związku Patriotów Polskich.
4 VII W katastrofie lotniczej w Gibraltarze ginie premier rządu RP i naczelny wódz, gen. Władysław Sikorski.
5 VII Z połączenia Kierownictwa Walki Cywilnej i Kierownictwa Walki Konspiracyjnej powstaje jednolita struktura - Kierownictwo Walki Podziemnej (KWP).
14 VII Na czele nowego rządu RP na wychodźstwie staje dotychczasowy wicepremier S. Mikołajczyk. Stanowisko naczelnego wodza obejmuje gen. K. Sosnkowski.
21 VII Powołano do życia II Korpus Polski (dawna Armia Polska na Wschodzie). Dowództwo obejmuje gen. W. Anders.
12 X Oddziały 1 Dywizji Piechoty im. T. Kościuszki staczają pierwszą bitwę - w rejonie Lenino k. Orszy.
27 X W instrukcji rządu RP dla dowództwa AK i Delegatury Rządu na Kraj określony zostaje zarys planu Burza.
XI Po aresztowaniu Pawła Findera i Małgorzaty Fornalskiej kierownictwo PPR obejmuje Władysław Gomułka.
28 XI-1 XII Konferencja wielkiej trójki w Teheranie.
31 XII Komuniści powołują Krajową Radę Narodową, która uznaje się za jedyne autentyczne i legalne przedstawicielstwo narodu polskiego. Na jej czele staje Bolesław Bierut.

1944
3 I Oddziały sowieckie przekraczają tzw granicę ryską, wchodzą na ziemie polskie.
9 I Komunikat Delegatury Rządu o utworzeniu (na bazie KRP) Rady Jedności Narodowej pod przewodnictwem K. Pużaka (PPS-WRN) jako reprezentacja polityczna ma stanowić przeciwwagę dla Krajowej Rady Narodowej.
1 II Żołnierze Kedywu (AK) dokonują udanego zamachu na szefa SS i policji Dystryktu Warszawa, gen. Franza Kutscherę.
2 II Rząd RP na wychodźstwie uchwala, że Armię Czerwoną należy traktować po wkroczeniu jako sprzymierzeńca i unikać starć, z wyjątkiem koniecznej samoobrony.
15 III Rada Jedności Narodowej wydaje manifest programowy O co walczy naród polski.
18 III I Korpus Polski w ZSRR po zasileniu Polakami, mieszkającymi na Kresach Wschodnich, zostaje przekształcony w 1 Armię Polską.
3 V Na mocy dekretu rządu RP z 26 IV Delegat Rządu na Kraj Jan S. Jankowski powołuje spośród przedstawicieli stronnictw politycznych Krajową Radę Ministrów.
18 V Biorące udział w ofensywie alianckiej we Włoszech oddziały II Korpusu zdobywają Monte Cassino.
20 V Patrol AK odnajduje nad Bugiem niewypał niemieckiej rakiety V-2, która w częściach zostaje przekazana do Londynu. Odkrycie ułatwia Anglikom prace nad zneutralizowaniem niemieckiej broni
tego typu.
17 VII W ramach likwidacji polskiego podziemia NKWD aresztuje członków wileńskiego i nowogródzkiego sztabu AK, jak również komendanta okręgu północno-wschodniego.
20 VII W gronie komunistów w Moskwie zapada w porozumieniu ze stroną sowiecką decyzja o utworzeniu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego.
22-25 VII Oddziały AK walczą o Lublin, gdzie ujawniają się czasowo władze polskie: cywilne i wojskowe. Już 27 VII NKWD aresztuje dowódcę okręgu AK i lokalnego delegata rządu.
26 VII PKWN wyraża zgodę na objęcie przez Armię Czerwoną jurysdykcji nad obejmującym ziemie polskie "zapleczem frontu".
27 VII W ramach realizacji planu Burza jednostki AK wyróżniają się w walkach o Wilno. Po opanowaniu miasta zostają one rozbrojone i internowane przez stronę sowiecką.
1 VIII Wybuch powstania warszawskiego.
3 VIII Przebywający od 30 VII w Moskwie S. Mikołajczyk zostaje przyjęty przez Stalina.
4 VIII W powstaniu warszawskim ginie poeta Krzysztof Kamil Baczyński.
8 VIII Umiera z ran odniesionych w powstaniu powieściopisarz i publicysta Juliusz Kaden-Bandrowski.
12 VIII Pierwsze zrzuty broni dla walczącej Warszawy.
15-21 VIII 1 Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka odznacza się w bitwie pod Falaise, będąc "korkiem do butelki", w której zamknięto jednostki niemieckie.
22 VIII W liście do F D. Roosevelta i W. Churchilla J. Stalin używa w stosunku do przywódców powstania następującego określenia: "garstka przestępców, którzy wszczęli awanturę warszawską".
VIII Komendant Armii Krajowej S. Grot-Rowecki zostaje rozstrzelany w obozie Sachsenhausen.
6 IX PKWN wydaje dekret o reformie rolnej.
14 IX Oddziały 1 Dywizji Piechoty im. T Kościuszki opanowują Pragę. Dzień później oddziały 3 Dywizji Pancernej rozpoczynają forsowanie Wisły w rejonie Czerniakowa. Bez wsparcia sowieckiej artylerii desant kończy się niepowodzeniem.
23 IX Zatwierdzono w trybie dekretu nowy kodeks karny Wojska Polskiego, w którym za 17 rodzajów przestępstw przewidywano karę śmierci, w tym za "publiczne lżenie, znieważanie i wyszydzanie ustroju".
IX W operacji desantowej Market Garden, mającej na celu uchwycenie mostów na Renie, bierze udział Samodzielna Brygada Spadochronowa, dowodzona przez gen. Stanisława Sosabowskiego.
7 X Na mocy dekretu PKWN zostaje powołana Milicja Obywatelska, podlegająca resortowi bezpieczeństwa.
2 X W Ożarowie, po 63 dniach walk, zostaje podpisany akt kapitulacji powstania warszawskiego. Żołnierze AK otrzymują prawa kombatantów i status jeńców wojennych.
7 X Powstaje Państwowy Urząd Repatriacyjny (PUR), który ma zająć się organizacją przesiedlenia Polaków z terenów wschodnich, przejmowanych pnez ZSRR, na obecne ziemie polskie.
12/13 X Dwóch oficerów, wywodzących się z AK, wyprowadza z koszar do konspiracji 636 żołnierzy 31 Pułku Piechoty. Jest to największa tego typu dezercja z armii polskiej utworzonej w ZSRR. Za karę pułk rozformowano i wykreślono z rejestru Wojska Polskiego.
30 X Wydano dekret o obronie państwa, który karą śmierci obejmował także zaniechanie doniesienia o przestępstwie.
24 XI Do dymisji podaje się premier nądu RP na wychodźstwie, S. Mikołajczyk. Jego miejsce zajmie Tomasz Arciszewski (PPS).
31 XII Na bazie PKWN zostaje utwoizony Rząd Tymczasowy, z E. Osóbką-Morawskim jako premierem. Decyzja spotyka się ze sprzeciwem państw zachodnich.

1945
15-27 I Ofensywa styczniowa Armii Czerwonej.
19 I Komendant główny AK gen. L. Okulicki rozwiązuje Armię Krajową. Część byłych żołnierzy zasila organizacje konspiracyjne: NIE oraz Wolność i Niezawisłość (WiN).
I Powołuje się do życia Narodowy Bank Polski, który ma być bankiem emisyjnym.
10 II Jednostki 1 Armii WP uczestniczą w przełamaniu kluczowej pozycji Wału Pomorskiego.
4-11 II Konferencja jałtańska. Przedstawiciele trzech mocarstw: J. Stalin, F D. Roosevelt i W. Churchill, uzgadniają przesunięcie granic Polski na zachód kosztem Niemiec. Przyjmują linię Curzona za wschodnią granicę Polski. Zreorganizowany Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, powstały poprzez dołączenie do Rządu Tymczasowego "demokratycznych polityków" z kraju i emigracji, ma przeprowadzić "wolne i nieskrępowane wybory".
III Szesnastu przywódców Polski podziemnej, przybyłych na rozmowy ze stroną sowiecką, zostaje podstępnie aresztowanych i wywiezionych do Moskwy.
Zostaje sformowany Korpus Bezpieczeństwa Publicznego, który wkrótce zmienia nazwę na Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW).
Pod patronatem krakowskiej kurii metropolitalnej zaczyna się ukazywać w Krakowie katolickie pismo społeczno-kulturalne "Tygodnik Powszechny". Redaktorem naczelnym zostaje ksiądz J. Piwowarczyk.
16 IV Armia Czerwona rozpoczyna operację berlińską, w której biorą udział 1 i 2 Armia WP, liczące łącznie 183 000 żołnierzy.
21 IV W Moskwie zostaje ratyfikowany polsko-sowiecki "Układ o przyjaźni, wzajemnej pomocy i współpracy powojennej", ważny na 20 lat.
2 V Kapitulacja Berlina.
7 V Rozkazem gen. W. Andersa, pełniącego obowiązki naczelnego wodza PSZ, powstaje Delegatura Sił Zbrojnych na Kraj (DSZ), kierowana przez płk. Jana Rzepeckiego.
8 V Bezwarunkowa kapitulacja Niemiec-zakończenie II wojny światowej w Europie.
21 VI Sąd moskiewski wydaje wyrok na szesnastu przywódców polskiego podziemia niepodległościowego.
Po pięciu dniach rozmów podpisano porozumienie moskiewskie w sprawie utworzenia Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej (TRJN). Premierem zostaje E. Osóbka-Morawski, a wicepremierami W. Gomułka i S. Mikołajczyk.
1 VII Rada Jedności Narodowej podejmuje w Zakopanem decyzję o samorozwiązaniu, wydając ostatnią odezwę do narodu.
5 VII Rządy Wielkiej Brytanii i USA cofają uznanie rządowi polskiemu w Londynie.
17 VII-2 VIII Konferencja wielkiej trójki w Poczdamie. Ustalenie zachodniej granicy Polski na Odrze i Nysie Łużyckiej, akceptacja wysiedlenia z Polski ludności niemieckiej oraz zalecenie przeprowadzenia wolnych i demokratycznych wyborów. Rangę tzw. ziem odzyskanych obniża sformułowanie, że zostają oddane pod polską administrację, a ostateczne decyzje w tej kwestii mają zapaść na konferencji pokojowej.
2 VIII Ogłoszenie amnestii dla działaczy podziemia, pozostających dotąd w konspiracji. W jej wyniku ujawnia się 45 000 osób.
16 VIII Polsko-sowiecka umowa graniczna, podpisana ze strony polskiej przez E. Osóbkę-Morawskiego.
2 IX Z dawnych środowisk poakowskich powstaje w Warszawie konspiracyjne zrzeszenie Wolność i Niezawisłość. Pierwszym prezesem Zarządu Głównego WiN zostaje płk J. Rzepecki.
12 IX TRJN wypowiada konkordat z 1925 r , zawarty przez RP ze Stolicą Apostolską.
25 IX Mimo protestów hierarchii Kościoła katolickiego wprowadza się dekret o laicyzacji prawa małżeńskiego. Oznacza to możliwość ślubów cywilnych i rozwodów.
16 X Jako członek założyciel Organizacji Narodów Zjednoczonych Polska jest 51. z kolei krajem, który podpisuje Kartę ONZ.
30 X W Krakowie umiera Wincenty Witos.
13 XI Akcją osiedleńczą na Ziemiach Odzyskanych zaczyna kierować Ministerstwo Ziem Odzyskanych.
16 XI Dekret o postępowaniu doraźnym. Sądy doraźne w składzie sędzia i dwóch ławników uzyskują prawo wymierzania kary śmierci.
25 XI Ukazuje się pierwszy numer czasopisma "Dziś i Jutro", kierowanego przez Bolesława Piaseckiego.
XI Następuje legalizacja działalności Stronnictwa Pracy, ale pod warunkiem utrzymania połowy miejsc w kierownictwie przez prokomunistyczną grupę Zryw, kierowaną przez Zygmunta Felczaka i Feliksa
Widy-Wirskiego. Prezesem KW Zarządu Głównego zostaje Karol Popiel.
11 XII Manifestacyjny pogrzeb sekretarza naczelnego PSL, Bolesława Ścibiorka, zamordowanego w Łodzi przez funkcjonariuszy UB.
Umierają: poetka Maria Jasnorzewska-Pawlikowska oraz aktor Stefan Jaracz.

1946
3 I Ustawa o nacjonalizacji przemysłu zakłada przejęcie na własność państwa bez odszkodowania przedsiębiorstw należących do Niemców, spółek kontrolowanych przez Niemców lub obywateli polskich
zbiegłych do nieprzyjaciela.
13 I Utworzenie Uniwersytetu Łódzkiego.
19-22 I Kongres PSL w Warszawie, prezesem zostaje wybrany S. Mikołajczyk, a wiceprezesami J. Niećko i Stanisław Bańczyk.
17 II PPR i jej sprzymierzeńcy tworzą sojusz przedwyborczy o nazwie Blok Stronnictw Demokratycznych, starając się wciągnąć do tego układu PSL.
III Rozwiązanie Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.
IV W Londynie Mieczysław Grydzewski rozpoczyna wydawanie "Wiadomości".
3 V Manifestacyjne obchody święta Konstytucji 3 maja. Po raz pierwszy przeciwko demonstrantom zostają użyte siły milicji i wojska.
1 VI Rozporządzenie prezesa Rady Ministrów zabrania produkcji gatunków wędlin uznanych za luksusowe.
9 VI Secesja w łonie PSL. Część działaczy, zwolenników zbliżenia z komunistami, tworzy rozłamową grupę PSL - "Nowe Wyzwolenie".
13 VI Mały kodeks karny (m.k.k.). Dekret o "przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy państwa" przewiduje karanie za przynależność do tajnej organizacji oraz rozpowszechnianie fałszywych wiadomości.
24 VI Podpisanie polsko-brytyjskiego układu w sprawie rozliczeń finansowych. Rząd brytyjski rezygnuje ze zwrotu wydatków poniesionych na sprzęt i wyposażenie Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.
30 VI Odbywa się referendum według uchwalonej przez KRN ustawy z 27 IV 1946.
5 VII Dekret o utworzeniu Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk. Urząd ten jako jedyny ma prawo udzielania zezwoleń na wydawanie czasopism i publikacji książkowych.
VII Pogrom kielecki. Po mieście rozchodzi się pogłoska, że Żydzi zamordowali dziewięcioletniego Henryka Błaszczyka. Zemsta dotyka Żydów - mieszkańców Kielc, a także podróżnych wyciąganych z pociągów, przejeżdżających przez Kielce. W czasie pogromu zamordowano 42 osoby.
16 VIII Rozpoczęcie I Festiwalu Chopinowskiego w Dusznikach (jest to impreza coroczna).
23 IX Uchwałą KRN powołuje się do życia Komisję Specjalną do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym, którą kieruje Roman Zambrowski (PPR).
25 IX Zawiązuje się Komitet Porozumiewawczy Organizacji Polski Podziemnej (KPOPP), w skład którego wchodzą przedstawiciele WiN, SN, piłsudczykowskie Stronnictwo Niezawisłości Narodowej. Na
czele KPOPP staje Włodzimierz Marszewski (SN).
26 IX Rada Ministrów pozbawia obywatelstwa polskiego 6 generałów, m.in. W. Andersa, S. Kopańskiego, S. Maczka, i 70 wyższych oficerów, którzy nie zdecydowali się na powrót do kraju, służąc w Polskim
Korpusie Przysposobienia i Rozmieszczenia.
1 X Powstaje w Warszawie Wyższa Szkoła Teatralna, z tymczasową siedzibą w Łodzi. Rektorem zostaje Leon Schiller.
- Powstaje pierwszy po wojnie pełnometrażowy film fabularny - wspominający realia okupacji Zakazane piosenki w reżyserii Leonarda Buczkowskiego

1947
19 I Wybory do sejmu. Tzw. cud nad urną. Według oficjalnych danych, na tzw. blok demokratyczny, sterowany przez PPR, oddano 80,1 % głosów (390 mandatów), a na główną partię opozycyjną - PSL- 10,3 % głosów (27 mandatów). Wyniki wyborów były fałszowane w każdej fazie, zwłaszcza podczas liczenia.
I Liczba Polaków na Ziemiach Odzyskanych sięga 4,6 mln osób.
2 II Sejm przyjmuje ustawę o planie trzyletnim. Jego założenia opracowuje Centralny Urząd Planowania, kierowany przez Czesława Bobrowskiego (PPS). Nazywany w dokumentach Planem Odbudowy Gospodarczej.
5 II Zgodnie z ustawą o wyborze prezydenta RP sejm wybiera na to stanowisko B. Bieruta, wówczas oficjalnie bezpartyjnego. Jest to jedyny kandydat. Na czele nowego rządu staje Józef Cyrankiewicz (PPS).
19 II Sejm uchwala Małą Konstytucję. Reguluje ona ustrój państwa w przejściowym, przejmując zasady Konstytucji marcowej z 1921 r., uzupełnione dekretami PKWN.
22 II Amnestia dla członków organizacji podziemnych powoduje ujawnienie się 30 000 osób.
10 III Układ polsko-czechosłowacki w sprawie granicy.
28 III W Bieszczadach, na szosie Baligród-Cisna, w zasadzce zorganizowanej przez oddziały UPA Hrynia i Stiacha ginie wiceminister obrony narodowej gen. Karol Świerczewski.
IV Początek akcji Wisła-wysiedlanie rodzin łemkowskich i bojkowskich z obszarów wschodnich, objętych działaniami oddziałów UPA.
23 VI Przemówienie S. Mikołajczyka na forum sejmu w sprawie i fałszowania wyborów i terroru stosowanego wobec jego partii pozostaje bez odzewu.
9 VII Polska, podobnie jak i inne kraje bloku sowieckiego, odrzuca zaproszenie na konferencję w sprawie Planu Marshalla -pomocy amerykańskiej dla zniszczonego wojną kontynentu europejskiego.
VII W Paryżu ukazuje się pierwszy numer "Kultury".
10 VIII-10 IX Proces działaczy WiN i PSL w Krakowie. Wśród ośmiu skazanych na karę śmierci znajduje się komendat WiN, płk Franciszek Niepokólczycki.
22-27 IX Tajna konferencja przedstawicieli dziewięciu partii komunistycznych w Szklarskiej Porębie, z udziałem delegacji PPR. Utworzenie Biura Informacyjnego Partii Komunistycznych (Kominformu).
21 X Obawiając się aresztowania, potajemnie opuszcza Polskę S. Mikołajczyk.
28 X Dekret ograniczający autonomię wyższych uczelni. Zmienia się tryb powoływania rektora - nominacji dokonuje prezydent na wniosek ministra oświaty.
- Zmarli Juliusz Osterwa i Wanda Siemaszkowa.

1948
25 II Powstaje Powszechna Organizacja Młodzieży "Służba Polsce", działająca pod patronatem wojska.
II Po licznych atakach przywódców PPR na kierowany przez PPS Centralny Urząd Planowania do dymisji podaje się szef tego urzędu - Cz. Bobrowski.
3 VI Na plenarnym posiedzeniu KC PPR W. Gomułka występuje z referatem analizującym historyczne doświadczenia polskiego ruchu robotniczego. Poddaje krytyce stanowisko partii rewolucyjnych (SDKPiL, KPP) w kwestii narodowej, podkreślając pozytywy PPS.
VI Na naradzie w Budapeszcie Komintern usuwa ze swojego składu Komunistyczną Partię Jugosławii za "błędy i odstępstwa od marksizmu i leninizmu".
22 VII Zjazd zjednoczeniowy czterech organizacji młodzieżowych we Wrocławiu. Związek Walki Młodych (pod patronatem PPR), Organizacja Młodzieżowa Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych (PPS), Organizacja Młodzieży Wiejskiej RP "Wici" (SL) i Związek Młodzieży Demokratycznej (SD) tworzą Związek Młodzieży Polskiej(ZMP).
25-28 VIII W auli Politechniki Wrocławskiej odbywa się Światowy Kongres Intelektualistów w Obronie Pokoju. Przewodniczący obradom Kongresu Aleksander Fadiejew przeciwstawia ideologię postępu "żandarmom amerykańskiej cywilizacji", nazywając Sartre'a "hieną piszącą na maszynie".
31 VIII-3 IX Plenum KC PPR, na którym B. Bierut wygłasza referat o "odchyleniu prawicowym i nacjonalistycznym w kierownictwie partii i sposobach jego przezwyciężania". W. Gomułka, zostaje oskarżony o nieufność wobec ZSRR i partii sowieckiej.
VIII Równocześnie z likwidacją "Tygodnika Warszawskiego" dochodzi do aresztowania członków Zarządu Głównego Stronnictwa Pracy.
28 X Umiera kardynał August Hlond, prymas Polski. Jego następcą zostaje najmłodszy członek episkopatu Polski - Stefan Wyszyński.
XI Proces działaczy krajowego ośrodka WRN - Kazimierza Pużaka i jego 5 współpracowników.
10 XII Zgromadzenie Ogólne ONZ uchwala Powszechną Deklarację Praw Człowieka. Sześć państw, w tym Polska, wstrzymuje się od głosu.
15-21 XII Kongres Zjednoczeniowy PPR i PPS. Powstaje Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR) - partia komunistyczna, oparta na obowiązującym w bloku sowieckim modelu monopartii. Pierwszym przewodniczącym KC PZPR zostaje B. Bierut.
- Ukazują się powieść Jerzego Andrzejewskiego Popiół i diament oraz pierwsze polskie wydanie podręcznika marksizmu-leninizmu - Historia Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików). Krótki kurs.

1949
1 I Powołuje się do życia Państwowe Gospodarstwa Rolne, powstałe na bazie Państwowych Nieruchomości Ziemskich, będące wyrazem dążenia do dominacji w rolnictwie sektora państwowego nad prywatnym.
20 I Powstaje Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG), z udziałem Polski.
23 I Dekret ograniczający publiczne uprawianie kultu religijnego. Zakazano zbiorowych pielgrzymek, procesji na drogach oraz wznoszenia krzyży i figur przydrożnych.
4 IV Powstaje Pakt Północnoatlantycki (NATO).
VI Krajowa Partyjna Narada Architektów. Budynki mają być projektowane zgodnie z duchem socrealizmu i zgodnie z doświadczeniami sowieckimi, Wzorcami dla polskiego socrealizmu w architekturze staną się Pałac Kultury i Nauki oraz budynek Ministerstwa Rolnictwa.
13 VII Papież Pius XII wydaje dekret grożący ekskomuniką wszystkim katolikom należącym do partii komunistycznej, a nawet z nią współpracujących.
5 VIII Rada Ministrów wydaje "odpowiedź na dekret papieski" - dekret o ochronie wolności sumienia i wyznania.
21 IX Powstanie Republiki Federalnej Niemiec (RFN).
30 IX W ślad za innymi krajami obozu sowieckiego Polska wypowiada jednostronnie układ o przyjaźni i współpracy z Jugosławią.
IX Połączenie organizacji kombatanckich w jeden Związek Bojowników o Wolność i Demokrację (ZBoWiD), kierowany przez Franciszka Jóźwiaka.
7 X Powstanie Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD).
7 XI Marszałek Konstanty Rokossowski, skierowany przez rząd sowiecki do dyspozycji rządu polskiego, zostaje marszałkiem Polski i obejmuje stanowisko ministra obrony narodowej.
27 XI Powstanie Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego (ZSL), partii chłopskiej, satelickiej wobec PZPR, złożonej z aktywistów SL i resztek działającego nadal PSL.
21 XII Kulminacja obchodów siedemdziesiątej rocznicy urodzin J. Stalina. Powstaje Ogólnokrajowy Komitet Obchodu 70-lecia Urodzin Józefa Stalina, pod przewodnictwem B. Bieruta. Podjęto liczne zobowiązania produkcyjne. 811 podarunków z całego kraju przeznaczonych dla Stalina wystawiono w warszawskim Muzeum Narodowym, a następnie liczącym 11 wagonów pociągiem wysłano do Moskwy.

1950
24 I W ramach nagonki na Kościół katolicki rozpoczyna się we Wrocławiu proces bonifratrów, oskarżonych o znęcanie się nad dziećmi i utrudnianie młodzieży wstępowania do ZMP
30 I Demonstracja poparcia dla władz ze strony nowego zarządu Caritas, kościelnej organizacji charytatywnej, którą kieruje narzucony przez komunistów ksiądz Antoni Lemparty.
20 III Uchwalenie ustawy o przejęciu "dóbr martwej ręki", czyli majątków ziemskich należących do związków wyznaniowych.
14 IV Podpisanie "porozumienia między przedstawicielami rządu RP i episkopatu polskiego . Kościół zachowuje prawo do nauczania religii w szkołach, prowadzenia działalności duszpasterskiej w wojsku, więzieniach i szpitalach, Katolicki Uniwersytet Lubelski może dalej prowadzić swoją działalność.
19 IV Ustawa o socjalistycznej dyscyplinie pracy wprowadza drastyczne kary za spóźnienia i nie usprawiedliwione nieobecności.
IV W więzieniu w Rawiczu zostaje zamordowany K. Pużak.
6 VII Układ zgorzelecki. Władze NRD uznają nową granicę państwową na Odrze i Nysie Łużyckiej.
9 VII Przyłączenie resztek Stronnictwa Pracy do Stronnictwa Demokratycznego, jednej z dwóch satelickich partii PZPR.
21 VII Sejm uchwala ustawę o planie sześcioletnim.
28 X Reforma walutowa, przeprowadzana w trybie nagłym. Przy cenach i płacach stosuje się przeliczenie 3 nowe złote za 100 starych, przy oszczędnościach 1 nowy zł za 100 starych. Wprowadza się także ustawowy
zakaz posiadania złota, platyny i walut obcych bez zezwolenia komisji dewizowej.
- W Mabledon Park pod Londynem powstaje Oficyna Poetów i Malarzy, która publikuje głównie literaturę polską, zarówno klasykę, jak też dzieła współczesne.
Zmarli pisarz i publicysta Ksawery Pruszyński oraz malarz Wojciech Weiss.

1951
8 I Upaństwowienie aptek. Ponad 1522 apteki zostają pozbawione nie tylko właścicieli, ale także nazw, zastąpionych numerami.
18 I Ustawa o dniach wolnych od pracy znosi święto 3 Maja; tymczasowo utrzymano jako dni wolne święta Trzech Kr6li (6 I) i Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (15 VIII).
15 II W Moskwie zostaje podpisana umowa o korekcie granicy polsko-sowieckiej. Po odkryciu złóż ropy naftowej i gazu ziemnego na terenach przygranicznych Polska oddaje ZSRR część pow. hrubieszowskiego i zamojskiego w zamian za część Bieszczadów na wschód od Sanu w rejonie Ustrzyki Dolne-Lutowiska.
15 V Attache kulturalny ambasady polskiej w Paryżu Czesław Miłosz podejmuje decyzję o pozostaniu na emigracji.
23 VII W Warszawie umiera kardynał Adam Sapieha, metropolita krakowski.
31 VII Przed Najwyższym Sądem Wojskowym w Warszawie zapada wyrok w tzw. procesie generalskim. Sądzono Stanisława Tatara, Franciszka Hermana, Jerzego Kirchmayera i Stefana Mossora.
Generałów skazano na dożywotnie więzienie, pozostałych na kary 10-15 lat.
1 VIII Ogłoszenie wyroku w procesie generalskim powoduje bunt na okręcie hydrograficznym "Żuraw". Załoga uprowadza go do Szwecji.
2 VIII Przebywający w Krynicy W Gomułka zostaje aresztowany przez funkcjonariuszy MBP, a następnie osadzony w areszcie w Miedzeszynie.
IX W szkołach wprowadza się obowiązkową naukę języka rosyjskiego; w szkołach wyższych stałym elementem programu stają się wykłady marksizmu-leninizmu.
22 X Dekret o dowodach osobistych. Mają być jedynymi obowiązkowymi dokumentami stwierdzającymi tożsamość.
- Śmiercią samobójczą umiera pisarz i publicysta Tadeusz Borowski.

1952
5 IV Podpisanie umowy polsko-sowieckiej o budowie w Warszawie na koszt ZSRR (środki pochodziły z reparacji wojennych) 30-piętrowego gmachu Pałacu Kultury i Nauki, który ma być siedzibą m.in. Polskiej Akademii Nauk.
9 IV Powołanie Stowarzyszenia PAX-organizacji skupiającej zwolenników B. Piaseckiego. Poparcie "katolickiego stowarzyszenia" dla władz komunistycznych przynosi mu pięć miejsc w sejmie.
24 IV Wprowadzenie kartek na cukier i mydło.
3 V Pierwsza audycja Radia Wolna Europa z Monachium w języku polskim. Kierownikiem sekcji polskiej zostaje Jan Nowak-Jeziorański.
22 VII Sejm uchwala wzorowaną na sowieckiej Konstytucję Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
26 X Drugie po wojnie wybory do sejmu odbywają się według schematu, jaki zasadniczo utrwali się aż do 1989 r. Jedyną listę zgłasza Front Narodowy - "zawierała ściśle taką liczbę nazwisk kandydatów, ilu powinno być wybranych".
- Zaczynają powstawać pierwsze państwowe domy towarowe, zwane delikatesami lub galluxami, które oferują towary importowane lub krajowe lepszej jakości po wyższych cenach.

1953
4 I Wraz z podwyżką cen żywności zaczyna się odchodzenie od systemu jej reglamentacji.
21-27 I Proces czterech księży z krakowskiej kurii metropolitalnej oraz trzech osób świeckich, oskarżonych o szpiegostwo na rzecz wywiadu amerykańskiego. Zapadają trzy wyroki śmierci oraz kary więzienia na 5-15 lat.
5 III Umiera Józef Stalin.
Ppor. Franciszek Jarecki, prymus oficerskiej szkoły lotniczej w Dęblinie, uprowadza z jednostki stacjonującej na Pomorzu samolot MIG-15 i ląduje na Bornholmie. Pilota przewieziono wraz z samolotem do USA, gdzie zostaje przyjęty w Białym Domu przez prezydenta, Dwighta Eisenhowera.
7 III Uchwałą Rady Państwa i Rady Ministrów PRL pamięć J. Stalina uczczono przemianowaniem miasta Katowice na Stalinogród. Dzień pogrzebu Stalina staje się w Polsce dniem żałoby narodowej.
8 III Ukazuje się ostatni numer krakowskiego "Tygodnika Powszechnego". Powodem zamknięcia pisma była odmowa umieszczenia na stronie tytułowej nekrologu J. Stalina. Pomieszczenia redakcyjne zostają
opieczętowane do lipca, kiedy pismo przejmuje PAX.
8 V List biskupów polskich, zebranych w Krakowie, do rządu PRL zawierający protest przeciwko szykanowaniu Kościoła i ingerencji w jego sprawy wewnętrzne. Krytyce poddano ograniczanie możliwości wydawania czasopism katolickich i wymuszanie na księżach ślubowań na wierność państwu.
14-21 IX Proces ordynariusza kieleckiego, biskupa Czesława Kaczmarka (aresztowany w styczniu 1951 ), i czterech osób z kieleckiej kurii.
25 IX W swojej warszawskiej rezydencji zostaje aresztowany prymas Polski, kardynał Stefan Wyszyński. Pod jego nieobecność przewodniczy Konferencji Episkopatu biskup Michał Klepacz, ordynariusz łódzki.
- Zmarli poeci Julian Tuwim i Konstanty Ildefons Gałczyński oraz powieściopisarz Kornel Makuszyński.

1954
Powstaje Studencki Teatr Satyryków (STS) w Warszawie, najbardziej znany spośród teatrzyków studenckich. Współpracują z nim m.in. Anna Prucnal i Krystyna Sienkiewicz.
V Obniżka cen dwóch artykułów "luksusowych" - radia Pionier i roweru Bałtyk.

25 IX Zmiana podziału administracyjnego kraju - dotychczasowy czterostopniowy zastąpiono trzystopniowym: województwo - powiat - gromada.
28 IX Ppłk Józef Światło, wysoki funkcjonariusz Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, który uciekł w trakcie wizyty w Berlinie Zachodnim, rozpoczyna w Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa cykl audycji pt. Za kulisami bezpieki i partii.
28 XI Pierwszy program studenckiego teatru satyrycznego Bim-Bom w Gdańsku. Z teatrem współpracują m.in. Zbigniew Cybulski i Bogumił Kobiela.
7 XII W miejsce zlikwidowanego Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego powstają: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Komitet d.s. Bezpieczeństwa Publicznego przy Radzie Ministrów.
13 XII W. Gomułka wychodzi z więzienia.
- Umiera Zoila Nałkowska.

1955
21-24 I Odbywa się III Plenum KC PZPR, które poddaje krytyce "wypaczenia w pracy partii i aparatu państwowego", domagając się wzmocnienia kontroli partii nad działalnością organów państwa.
18 II Rada Państwa wydaje uchwałę o zakończeniu stanu wojny z Niemcami, analogiczną do wydanej wcześnie przez stron sowiecką.
14 V Powstaje Układ Warszawski.
21 VII Otwarcie Stadionu Dziesięciolecia, największego obiektu sportowego w kraju.
31 VII-14 VIII W Warszawie odbywa się V Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów.
21 VIII W "Nowej Kulturze" ukazuje się Poemat dla dorosłych Adama Ważyka, jedna z pierwszych literackich krytyk systemu w oficjalnej prasie.
4 IX Ukazuje się nowa wersja "Po Prostu", tygodnik studentów i młodej inteligencji.
- Filmem Pokolenie debiutuje Andrzej Wajda.
Umiera aktor i dyrektor teatru Aleksander Zelwerowicz.

1956
2 II W Białymstoku odbywa się I Zjazd Białoruskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego. Kierownictwo organizacji spoczęło w rękach byłych pracowników MBP. BTSK otrzymuje prawo wydawania tygodnika "Niwa", kalendarza oraz prowadzenia audycji radiowej w języku białoruskim.
25 II Na zamkniętym posiedzeniu XX Zjazdu KPZR I sekretarz partii Nikita Chruszczow wygłasza referat O kulcie jednostki i jego przestępstwach, demaskując "kult Stalina" i "wypaczenia socjalizmu".
12 III W Moskwie umiera Bolesław Bierut, I sekretarz KC PZPR. Jego miejsce zajmuje Edward Ochab.
1 V W Warszawie powstaje pierwszy w Polsce ośrodek telewizyjny. Program nadawany jest przez 5 dni w tygodniu.
28 VI Poznański Czerwiec. Strajk rozpoczynają robotnicy wydziału W3 w Zakładach im. Stalina w poznaniu (Zakłady Cegielskiego), protestując przeciwko zbyt wysokim normom i niskim płacom. Strajk rozszerza się na inne przedsiębiorstwa. Na wieść o aresztowaniu delegatów robotniczych tłum rozpoczyna szturm na gmach wojewódzkiego urzędu bezpieczeństwa, komitet partii, więzienie i stację zagłuszania. W dwudniowych walkach z milicją i wojskiem ginie 74 demonstrantów (oficjalnie podano liczbę 53).
15 VII Liczba mieszkańców Warszawy przekracza milion.
19 X Rozpoczyna się VIII Plenum KC Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Mimo nacisków wojskowych i politycznych (przyjazd N. Chruszczowa) Władysław Gomułka zostaje I sekretarzem partii (2 IX), uzyskuje zgodę na częściowe reformy systemu.
X Polski Październik. Następuje radykalizacja ruchu młodzieżowego, zmiany kadrowe w Komitecie Centralnym i w komitetach wojewódzkich partii, rezygnacja z kolektywizacji rolnictwa, liberalizacja cenzury, poprawa stosunków z Kościołem.
Prymas Wyszyński zostaje zwolniony z internowania.
Po raz pierwszy odbywa się w Warszawie międzynarodowy festiwal muzyki współczesnej Warszawska Jesień.
4 XI Przemiany demokratyczne na Węgrzech, wprowadzane przez premiera Imre Nagya, kończą się wkroczeniem wojsk sowieckich do Budapesztu i tygodniem krwawych walk.
22 XI-8 XII Na XVI Igrzyskach Olimpijskich w Melbourne polscy sportowcy zdobywają 9 medali.
XI Powstaje Front Jedności Narodu, który zastępuje Front Narodowy. Ta właśnie organizacja przedstawia przed wyborami jedyną listę kandydatów do sejmu i do rad narodowych.
17 XII Zostaje podpisana umowa o statusie prawnym wojsk sowieckich czasowo stacjonujących w Polsce.
25 XII Wznowiono wydawanie "Tygodnika powszechnego", kierowanego przez zespół Jerzego Turowicza, któremu w 1953 r. pismo odebrano.
28 XII Najwyższy Sąd Wojskowy uchyla wyrok na biskupa C. Kaczmarka i jego współpracowników.
XII Porozumienie rządu i episkopatu zapewnia swobodę nauczania religii w szkołach państwowych jako przedmiotu nadobowiązkowego.
- W Krakowie powstaje teatr Cricot 2 Tadeusza Kantora.
Debiutują: Zbigniew Herbert tomikiem wierszy Struna światła, oraz Miron Białoszewski Obrotami rzeczy. Na ekrany trafiają Człowiek na torze Andrzeja Munka i Kanał Andrzeja Wajdy.

1957
I W Warszawie powstaje Stowarzyszenie Ateistów i Wolnomyślicieli (SAiW).
25 III Polsko-sowiecka umowa o repatriacji. Obejmuje tych, którzy 17 IX 1939 posiadali obywatelstwo polskie, oraz ich dzieci, jeśli nie mają w ZSRR bliskich krewnych, a mają ich w Polsce.
Traktaty rzymskie. Utworzenie EWG i Euroatomu.
IV Do Krakowa powraca rewindykowany z Niemiec ołtarz Wita Stwosza.
V Na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes Srebrną Palmę otrzymuje film A. Wajdy Kanał.
2 X Sekretariat KC PZPR podejmuje decyzję o zamknięciu organu "rewizjonistów" - "Po Prostu". Na znak protestu przeciw zamknięciu pisma odbywają się czterodniowe demonstracje w Warszawie.
2 X Plan Rapackiego. Polski minister spraw zagranicznych Adam Rapacki przedkłada Zgromadzeniu Ogólnemu ONZ projekt utworzenia w Europie Środkowej strefy bezatomowej.
11 XI Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy skazuje Romana Romkowskiego, wiceministra bezpieczeństwa publicznego, na 15 lat więzienia, byłego dyrektora departamentu MBP Józefa Różańskiego na 14 lat więzienia oraz byłego dyrektora departamentu MBP Anatola Fejgina na 12 lat więzienia.
- Na Spitsbergenie w fiordzie Hornsund powstaje Polska Stacja Polarna. Powstaje Najwyższa Izba Kontroli (NIK), która umożliwia sejmowi sprawowanie większego nadzoru nad organami władzy lokalnej i centralnej.
Ukazały się pierwsze po wojnie wydania utworów Stanisława Ignacego Witkiewicza, Brunona Schultza i Witolda Gombrowicza.
Z taśmy produkcyjnej schodzą pierwsze egzemplarze samochodu Syrena.

1958
14 VI W Świerku uruchomiono pierwszy polski reaktor atomowy Ewa.
26 VI Punkty za pochodzenie. Konferencja rektorów szkół wyższych decyduje, aby przy równych wynikach egzaminów wstępnych na wyższe uczelnie o przyjęciu decydowało pochodzenie robotnicze lub chłopskie.
21 VII Najście funkcjonariuszy MSW i urzędników katowickiej prokuratury na Instytut Prymasowski Ślubów Narodu na Jasnej Górze (Częstochowa).
X Marek Hłasko prosi o azyl na Zachodzie.
- Premiera filmu Popiół i diament A.Wajdy.
I Festiwal Jazz Jamboree w Warszawie.

1959
3 II Do kraju wraca z Kanady część skarbów narodowych, wśród nich kroniki Galla i Kadłubka, Kazania świętokrzyskie i Szczerbiec.
26 VI Manifestacja w Kraśniku Fabrycznym (woj. lubelskie). Protesty wywołuje akcja milicyjna przeciwko wybudowanej przez wiernych kapliczce.
31 VII Z uwagi na "przejściowe trudności w zaopatrzeniu w mięso" Ministerstwo Handlu Wewnętrznego ogłasza poniedziałek dniem bezmięsnym.



pozdrawiam Tomek

Moderator działów: Aktualności, Sporty ogólnorozwojowe, Nasze hobby & Strongman i trójbój siłowy

"Nie mów tego, o czym należy milczeć, lecz nie przemilczaj tego, co należy powiedzieć."

 
finderx
 Wysłana - 29 sierpień 2002 18:43      [zgłoszenie naruszenia]

1960-1979 Polska w XX wieku :




1960
27 IV Starcia w Nowej Hucie. Mieszkańcy protestują przeciwko usunięciu przez lokalne władze krzyża z miejsca planowanej budowy kościoła. Kilkutysięczny tłum opanowuje przejściowo centrum dzielnicy, dopiero siły milicyjne (ponad tysiąc funkcjonariuszy) przywracają spokój.
16-17 VII Centralne obchody państwowe 550 rocznicy bitwy pod Grunwaldem. W czasie obchodów odbywa się premiera filmu Krzyżacy (reż. Aleksander Ford), powstałego na kanwie dzieła H. Sienkiewicza.
25 VIII-11 IX Na XVII Igrzyskach Olimpijskich w Rzymie Polacy zdobywają 21 medali, w tym 4 złote.
VIII Decyzja rządu o wycofaniu ze szkół lekcji religii.
- Powstają dramat Tadeusza Różewicza Kartoteka oraz Bramy raju Jerzego Andrzejewskiego. Tadeusz Breza wydaje dwie powieści Spiżową Bramę i Urząd.

1961
16 I Z Quebecu (Kanada) do Gdyni przywieziono skarby kultury polskiej, pochodzące ze zbiorów wawelskich oraz zamku w Kórniku.
1 II Program telewizyjny z warszawskiego studia zaczyna być. emitowany przez cały tydzień.
15 VII Sejm uchwala ustawę o nowym systemie oświaty i wychowania, określając wprowadzenie ośmioklasowej szkoły podstawowej i czteroletniego liceum. Ustawa przesądza o świeckim charakterze szkoły.
12 VIII Drugi kryzys berliński. Wzniesienie muru granicznego oddzielającego terytorium NRD od Berlina Zachodniego.
VIII Pierwszy Międzynarodowy Festiwal Piosenki w Sopocie.

1962
II Likwidacja Klubu Krzywego Koła w Warszawie, zdominowanego przez "rewizjonistów". Ekipa Gomułki świadomie stara się zepchnąć na margines "zarażoną ideałami Października" inteligencję.
III Premiera debiutanckiego filmu Romana Polańskiego Nóż w wodzie. Rok później, jako pierwszy film polski, uzyskuje nominację do Oscara. Po krytycznych recenzjach w kraju reżyser wybiera emigrację.
IX-X Kryzys kubański. Rząd PRL wydaje oświadczenie popierające politykę sowiecką.
XII Ukazuje się pierwszy tom Wielkiej encyklopedii powszechnej, wydawanej przez PWN i obliczonej na 13 tomów.
- W Paryżu ukazuje się z inicjatywy J. Giedroycia pierwszy numer "Zeszytów Historycznych".
Wydarzeniem artystycznym staje się otwarcie w Muzeum Narodowym w Warszawie wystawy obrazów Vincenta van Gogha.
Umierają: pisarz i dramaturg Leon Kruczkowski oraz poeta Władysław Broniewski.

1963
16 VI Uruchomienie pierwszego w Polsce lasera w Instytucie Fizyki PAN w Warszawie.
19 VI Rozpoczyna się I Festiwal Polskiej Piosenki w Opolu. Laureatami zostają Ewa Demarczyk i Bogdan Łazuka.
X Konfiskata i zniszczenie całego 60-tysięcznego nakładu książki o Wielkiej Nowennie Tysiąclecia, autorstwa prymasa S. Wyszyńskiego.
28 XII W obecności W. Gomułki i J. Cyrankiewicza zostaje przekazany do eksploatacji północny odcinek rurociągu Przyjaźń, który dostarcza ropę do dwóch kombinatów: niemieckiego Schwedt i do Płocka.
W przemówieniu wygłoszonym w Płocku W. Gomułka przedstawia projekt zamrożenia zbrojeń jądrowych na terytorium Polski, Czechosłowacji, NRD i RFN. Projekt ów nazywany jest planem Gomułki.

1964
III List 34. Grupa 34 wybitnych pisany i naukowców, z inicjatywy Antoniego Słonimskiego, kieruje do premiera J. Cyrankiewicza dwuzdaniowy list. Sygnatariusze protestują przeciwko ograniczaniu przydziałów papieru na druk książek i czasopism oraz przeciw zaostrzeniu cenzury prasowej, co zagraża rozwojowi kultury narodowej. Jest to pierwszy w historii Polski Ludowej protest zbiorowy wyrażony w formie listu.
1-14 X Na XVIII Igrzyskach Olimpijskich w Tokio sportowcy polscy zdobywają 23 medale, w tym 7 złotych.
12 XII Na czele resortu spraw wewnętrznych staje Mieczysław Moczar, przywódca "partyzantów".
- Powstaje Tango Sławomira Mrożka oraz filmowa ekranizacja Rękopisu znalezionego w Saragossie, w reżyserii Wojciecha Hasa.

1965
2 II Kończy się trwająca cztery miesiące rozprawa przed Sądem Wojewódzkim m.st. Warszawy przeciwko dyrektorowi Stołecznego Przedsiębiorstwa Miejskiego Handlu Mięsem Stanisławowi Wawrzeckiemu i dziewięciu innym osobom, którym postawiono zarzut systematycznego zagarniania mienia społecznego. Główny oskarżony zostaje skazany na karę śmierci, wyrok wykonano.
8 IV Podpisanie w Warszawie układu między PRL a ZSRR "o przyjaźni, współpracy i wzajemnej pomocy", jest to przedłużenie układu z 1945 r.
13-16 VII Proces Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego, oskarżonych o "sporządzanie i rozpowszechnianie opracowań zawierających szkodliwe dla interesów państwa polskiego fałszywe wiadomości, dotyczące stosunków politycznych i społeczno-gospodarczych w Polsce". Wyrokiem sądu Modzelewski zostaje skazany na 3,5 roku, a Kuroń na 3 lata więzienia.
IX Otwarcie odbudowanego ze zniszczeń wojennych Teatru Wielkiego w Warszawie.
XI Pod koniec II Soboru Watykańskiego biskupi polscy kierują do różnych episkopatów 56 listów, poświęconych zbliżającym się obchodom tysiąclecia chrześcijaństwa w Polsce. Jeden z listów zostaje wysłany do biskupów niemieckich - zawiera przypomnienie zła, jakiego doświadczyły oba narody, oraz sformułowanie: "przebaczamy i prosimy o przebaczenie".
10 XII Kampanię przeciwko duchowieństwu rozpoczyna anonimowy artykuł W czyim imieniu? zamieszczony w "Życiu Warszawy".
- Na czele Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego staje dotychczasowy biskup białostocko-gdański Stefan Rudyk. Na biennale w Sao Paulo Grand Prix otrzymuje polska rzeźbiarka Magdalena Abakanowicz. Jej dziełem są abakany - monumentalne twory (3-5 m), utkane z tkanin, kory i skóry oraz lin.
Umiera pisarka Maria Dąbrowska.

1966
3 V Centralne uroczystości religijne Milenium na Jasnej Górze. Mszę św, celebruje metropolita krakowski, arcybiskup Karol Wojtyła a wobec nieobecności legata papieskiego jego funkcję spełnia prymas Polski, kardynał Stefan Wyszyński.
8 V Uroczystości milenijne w Krakowie. Równolegle do mszy odprawianej przez prymasa S. Wyszyńskiego w kościele Mariackim odbywa się na płycie Rynku wiec, na którym premier J. Cyrankiewicz krytykuje polski episkopat.
26 V W czasie uroczystości religijnych w Warszawie procesja wiernych zostaje rozpędzona przez milicję, aresztowano 400 osób.
1 IX Wprowadzenie ośmioklasowej szkoły podstawowej.
- Umierają: poeta, autor popularnych utworów dla dzieci Jan Brzechwa, poeta i satyryk Stanisław Jerzy Lec oraz śpiewak Jan Kiepura.

1967
15 IV Stocznia Gdańska otrzymuje imię W.I. Lenina.
19 VI Przemówienie W. Gomułki, w której nazywa "piątą kolumną" Żydów mieszkających w Polsce.
VII Pierwszy Festiwal Piosenki Żołnierskiej w Połczynie-Zdroju. Impreza, przeniesiona potem do Kołobrzegu, odbywa się corocznie.
25 XI Z taśmy montażowej Żerania schodzi pierwszy egzemplarz Polskiego Fiata 125 p.
XI Z okazji 50. rocznicy rewolucji październikowej Teatr Narodowy w Warszawie wystawia Dziady A. Mickiewicza, w reżyserii Kazimierza Dejmka.
- Telewizja rozpoczyna emisję serialu dla młodzieży Czterej pancerni i pies według scenariusza Janusza Przymanowskiego.
Śmiercią tragiczną ginie aktor Zbigniew Cybulski.

1968
30 I Ostatni spektakl Dziadów w Teatrze Narodowym w Warszawie. Po zapadnięciu kurtyny, przy ukłonach padają okrzyki: "Niepodległość bez cenzury", "Chcemy Dziadów". Grupa młodzieży studenckiej z transparentami organizuje pochód ulicami Warszawy.
6 II Wydanie wyroku w procesie Janusza Szpotańskiego. Autor opery satyrycznej Cisi i gęgacze otrzymuje trzy lata więzienia za "rozprzestrzenianie informacji szkodliwych dla interesów państwa".
4 III Minister szkolnictwa wyższego Henryk Jabłoński releguje z grona studentów Uniwersytetu Warszawskiego Adama Michnika i Henryka Szlajfera.
8 III W obronie relegowanych z uczelni 4 III kolegów oraz w obronie Dziadów studenci urządzają wiec na dziedzińcu Uniwersytetu Warszawskiego. Część studentów oraz kadry naukowej zostaje zatrzymana, aresztowania trwają do połowy marca.
11 III Wiec studentów w Sali Audytorium Maximum UW. W przyjętym wówczas oświadczeniu, skierowanym do władz państwowych, domagają się wyjaśnienia kwestii brutalnego ataku milicji na terenie uniwersytetu, wyjaśnienia kłamliwych artykułów w prasie. Wysuwają postulat przestrzegania zasad wolności nauki.
Interpelacja Koła Poselskiego "Znak" w sprawie brutalnego potraktowania młodzieży przez MO i ORMO, domagająca się określenia odpowiedzialności za ten incydent.
13 III Wydarzenia krakowskie. Po zredagowaniu postulatów kilkutysięczny tłum młodzieży rusza w stronę Rynku. Pochód blokuje brutalna interwencja sił porządkowych, milicja wdziera się do głównego budynku uniwersytetu, atakując napotkane w gmachu osoby.
19 III Przemówienie W. Gomułki w Sali Kongresowej. Analiza sytuacji w kraju kończy się personalnym atakiem na osoby pochodzenia żydowskiego. Wskutek kampanii antysemickiej Polskę opuszcza blisko 13 000 osób, które wyjeżdżają z kraju w latach 1968-1971.
25 III Minister oświaty i szkolnictwa wyższego zwalnia ze stanowisk w UW grupę naukowców, są wśród nich: Leszek Kołakowski, Bronisław Baczko, Zygmunt Bauman, Włodzimiecz Brus, Stefan Morawski i Maria Hirszowicz.
9-11 IV W czasie obrad sejmu premier J. Cyrankiewicz odpowiada na interpelację poselską Koła "Znak". Jego odpowiedź, uznana przez Koło za niewystarczającą, wskazuje na inspiratorów zajść wśród "kół syjonistycznych" w kraju i za granicą.
14 V Pod wpływem wydarzeń marcowych zostają zmienione zasady rekrutacji na wyższe uczelnie. Zwiększono liczbę punktów za pochodzenie (robotnicze lub chłopskie) oraz wprowadzono dodatkowe punkty za służbę wojskową i pracę zawodową, trwającą co najmniej sześć miesięcy.
25 VI Otwarcie Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.
20 VII Uruchomienie największego w Polsce sztucznego zbiornika wodnego - na Sanie w Solinie (powierzchnia 21,1 km2).
20 VIII W interwencji zbrojnej w Czechosłowacji państw Układu Warszawskiego (operacja Dunaj) biorą udział trzy dywizje polskie (26 000 żołnierzy). Atak następuje z terytorium PRL i NRD.
30 VIII Francuski "Le Monde" publikuje otwarty protest S. Mrożka przeciwko "najazdowi na Czechosłowację". Wystąpienie to powoduje zakaz drukowania i wystawiania sztuk Mrożka w Polsce, który obowiązuje do 1974 r.
IX Na znak protestu przeciwko interwencji w Czechosłowacji, w czasie centralnych dożynek na Stadionie Dziesięciolecia w Warszawie aktu samospalenia dokonuje Ryszard Siwiec.
8 X W nowej "Ustawie o szkolnictwie wyższym" rząd zyskuje prawo mianowania docentów poza normalną procedurą naukową - stąd pojęcie "docentów marcowych" lub "volksdocentów".
- Ekranizacja filmowa Faraona B. Prusa, w reżyserii Jerzego Kawalerowicza.
Premiera serialu telewizyjnego Stawka większa niż życie, w reżyserii A. Konica i J. Morgenszterna.
Na XIX Igrzyskach Olimpijskich w Meksyku drużyna polska zdobywa 5 złotych medali.
Umiera Ada Sari (Jadwiga Schayer), polska śpiewaczka.

1969
15 I Zpadają wyroki na przywódców protestu z marca 1968. J. Kuroń i K. Modzelewski zostają skazani na 3,5 roku więzienia.
8 II Drugi proces przywódców protestów marcowych - Adam Michnik skazany na trzy lata więzienia, Henryk Szlajfer i Barbara Toruńczyk na kary dwóch lat, a Witold Górecki na dwadzieścia miesięcy.
III Premiera filmu Pan Wotodyjowski w reżyserii Jerzego Hoffmana.
2 IV W katastrofie samolotu PLL LOT pod Zawoją giną pięćdziesiąt trzy osoby.
29 IV Samotny rejs dookoła świata kończy Leonid Teliga.
21 VII Kulminacja obchodów 25-lecia PRL. W sesji sejmu udział biorą "przywódcy bratnich partii": Leonid Breżniew, Gustaw Husak i Willy Stoph.
11 X W Kanadzie umiera gen. Kazimierz Sosnkowski.
30 X Cenzura zdejmuje sztukę Kurdesz Ernesta Brylla, wystawioną w krakowskim Starym Teatrze, uzasadniając, żejest to "szkodliwa społecznie inscenizacja".
- Pierwszej transplantacji serca w Polsce dokonuje prof. Jan Moll w Łodzi.
Debiut reżyserski Krzysztofa Zanussiego - film Struktura kryształu.
Ukazuje się masowo wykupywany przekład Ulissesa Jamesa Joyce'a w tłumaczeniu Macieja Słomczyńskiego.
Umierają: pisarze Witold Gombrowicz i Marek Hłasko, poeta Kazimierz Wierzyński oraz aktor i reżyser Bogumił Kobiela.

1970
21 I Sąd Powiatowy w Grójcu skazuje księdza Czesława Sadłowskiego ze wsi Zbrosza Duża na trzy miesiące aresztu za "prowadzenie działalności rozrywkowej bez zezwolenia". Powodem skazania jest wyświetlanie od jesieni 1969 r. w domach chłopskich filmów o treści religijnej.
III Proces tzw. taterników oskarżanych o "zbieranie, opracowywanie i przekazywanie wrogiemu, ośrodkowi materiałów i informacji o treści szkalującej nasz naród, ustrój i władze PRL".
11 V W Londynie umiera gen.Władysław Anders.
20 VI Aresztowanie działaczy konspiracyjnej organizacji Ruch. Pod zarzutem "próby obalenia ustroju członkowie grupy otrzymują wyroki 1-7 lat więzienia.
7 XII Kanclerz RFN Willy Brandt i premier PRL Józef Cyrankiewicz podpisują w Warszawie "Układ między PRL a RFN o podstawach normalizacji ich wzajemnych stosunków". Układ potwierdza granicę na Odrze i Nysie.
12 XII Podwyżka cen detalicznych artykułów spożywczych i przemysłowych. Dla poprawy wrażenia obniża się ceny telewizorów, lodówek, pralek, a także lekarstw.
14 XII Strajk w Stoczni Gdańskiej. Żądania zniesienia podwyżek cen i zmian we władzach centralnych państwa.
15 XII Wiec protestacyjny w Stoczni Gdańskiej po aresztowaniach z poprzedniego dnia. Dochodzi do ataku demonstrantów na Komendę Miejską MO i budynek Miejskiej Rady Narodowej. Powstaje Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, którego członków wkrótce aresztuje milicja. Biuro Polityczne KC PZPR podejmuje decyzję o użyciu broni.
16 XII walki uliczne w Tczewie, Pruszczu Gdańskim i Elblągu.
17 XII Przy wiadukcie koło stacji Gdynia-Stocznia wojsko bez ostrzeżenia otwiera ogień do robotników, idących do pracy. W rejonie Dworca Głównego dochodzi do ataku manifestantów na czołgi. Walki trwają dwie godziny, ponad 5-tysięczny tłum ściera się z milicją i wojskiem. Rozpoczyna się strajk w stoczni w Szczecinie. Wojsko otwiera ogień do demonstrantów przed budynkiem KW PZPR. Trwają zamieszki w Słupsku. Uchwała Rady Ministrów zobowiązuje organa ścigania i porządku publicznego, aby podjęły odpowiednie środki zmierzające do przywrócenia porządku i ładu publicznego.
18 XII Wojsko strzela do demonstrantów w Elblągu.
20 XII W. Gomułka zostaje usunięty ze stanowiska. Kierownictwo partii i państwa obejmuje Edward Gierek, dotychczasowy szef partii na Śląsku, gdzie wykazał się jako sprawny organizator.
23 XII Funkcję przewodniczącego Rady Państwa obejmuje po M. Spychalskim J. Cyrankiewicz, a nowym premierem zostaje Piotr Jaroszewicz.
- Na czele Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego staje
metropolita Bazyli Doroszkiewicz.
W rozegranym w Wiedniu finale piłkarskiego Pucharu Zdobywców Pucharów Górnik Zabrze przegrywa z Manchesterem City 1:2. Jest to jedyny w historii polskich klubów piłkarskich przypadek awansu do finału tej prestiżowej imprezy.
Umierają: publicysta i historyk Paweł Jasienica, filozof Roman Ingarden,
satyryk i poeta Jan Izydor Sztaudynger oraz żeglarz Leonid Teliga.

1971
21 I E. Gierek na spotkaniu z przedstawicielami środowisk twórczych deklaruje wolę władz rekonstrukcji Zamku Królewskiego w Warszawie. Apel wystosowany do Polaków w kraju i za granicą przez Komitet Odbudowy Zamku przynosi dowody wyjątkowej ofiarności społeczeństwa.
25 I W wydziale Rurowni Stoczni im. A.Warskiego w Szczecinie rozpoczyna się strajk wywołany żądaniem przyspieszenia wykonania planu produkcyjnego.
15 II Anulowanie podwyżki cen z 12 XII 1970.
II Nowa ekipa rządowa rozpoczyna działania antybiałoruskie na Białostocczyźnie. Początek daje wprowadzenie nowego statusu dla języka
białoruskiego, jako nadobowiązkowego w wybranych szkołach, a następnie ograniczenie funduszy na działalność kulturalną w języku białoruskim.
9 III Opinia publiczna zostaje poinformowana, że "powrócił po wypełnieniu specjalnego zadania w Monachium oficer polskiego wywiadu MSW", który działał w Radiu Wolna Europa. Oficerem tym jest Andrzej Czechowicz.
5/6 X Wysadzenie w powietrze auli Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu, w której odbywały się z okazji świąt państwowych akademie i spotkania z udziałem działaczy partyjnych i osobistości państwowych.
6 XII Pierwszy w Polsce program telewizyjny w kolorze - bezpośrednie sprawozdanie z otwarcia obrad VI Zjazdu PZPR.
- Umierają: poeta Rafał Wojaczek, pisarka i satyryk Magdalena Samozwaniec oraz autorka utworów dla dzieci Janina Porazińska.

1972
1 II W Warszawie powstaje Teatr Studio, pod dyrekcją Józefa Szajny, debiutując tematyką witkacowską.
II Na XI Zimowych Igrzyskach Olimpijskich w Sapporo (Japonia) złoty medal w skokach narciarskich zdobywa Wojciech Fortuna.
28 VI Wkrótce po ratyfikacji układu z RFN papież Paweł VI wydaje konstytucję apostolską Episcoporum Poloniae coetus, ustanawiając nowe diecezje na ziemiach polskich: opolską, gorzowską, szczecińsko-kamieńską i koszalińsko-kołobrzeską.
26 VIII-11 IX Na XX Igrzyskach Olimpijskich w Monachium polscy sportowcy zdobywają 21 medali, w tym 7 złotych.
25-30 IX Z inicjatywy Związku Literatów Polskich w Starej Prochowni odbywa się I Warszawska Jesień Poezji, z udziałem czterdziestu dziewięciu poetów.
- Jako jedyny kraj w Europie Wschodniej Polska uznaje przywilej posiadania oprocentowanych kont walutowych, z których środki mogą być wykorzystywane na pokrycie kosztów podróży za granicę.
Umierają: poeta i satyryk Marian Hemar oraz aktorka Mieczysława Ćwiklińska.

1973
1 I Powstaje koncern wydawniczy Robotnicza Spółdzielnia Wydawnicza "Prasa-Książka-Ruch", centralna struktura wydawnicza PZPR, działająca pod bezpośrednim kierownictwem partii.
IV W Uppsali ukazuje się pierwszy numer czasopisma "Aneks", z którym współpracują m.in. L. Kołakowski i A. Michnik.
Powstaje Federacja Socjalistycznych Związków Młodzieży Polskiej (SZMP), która obejmuje wszystkie organizacje młodzieżowe w kraju pod "ideowo-politycznym kierownictwem PZPR".
VI Zespół prof. Sylwestra Kaliskiego z Wojskowej Akademii Technicznej uzyskuje temperaturę plazmy rzędu kilkudziesięciu milionów stopni Celsjusza.
VIII Na festiwalu w Locarno Grand Prix zdobywa film Krzysztofa Zanussiego Iluminacja.
- Ukazuje się w druku powieść Konopielka Edwarda Redlifiskiego, satyryczny obraz wkraczającej na wieś nowoczesności.

1974
II Do Warszawy przyjeżdża sekretarz Rady d.s. Publicznych Kościoła arcybiskup Agostino Casaroli. Rząd PRL uzyskuje stałe przedstawicielstwo przy Stolicy Apostolskiej.
22 VII Leonidowi Breżniewowi, sekretarzowi generalnemu KC KPZR, zostaje wręczony order Virtuti Militari, przyznawany zwykle za wyjątkowe męstwo na polu bitwy. Odbywa się gigantyczna parada wojskowa w celu uczczenia święta
państwowego PRL.
13 VI-7 VII Na X piłkarskich mistrzostwach świata, odbywających się w Monachium, trenowana przez K. Górskiego, reprezentacja Polski zajmuje III miejsce, zwyciężając w ostatnim meczu z drużyną Brazylii.
X Odbywa się I Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku. Główną nagrodę Grand Prix otrzymuje Potop J. Hoffmana.
- W Gąbinie zostaje wzniesiony najwyższy na świecie maszt radiowy, o wysokości 646 m. Zawali się w 1991 r.
Umierają: pisarz Melchior Wańkowicz i ekonomista Eugeniusz Kwiatkowski.

1975
20-27 IV Pod protektoratem biskupa Władysława Miziołka zostaje zorganizowany w Warszawie I Tydzień Kultury Chrześcijańskiej.
31 V Reforma administracyjna kraju. Tworzy się 49 województw, zamiast 17 dotychczasowych, znosząc powiaty.
VIII W Helsinkach kończy się Konferencja w Sprawie Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. Uczestniczyło w niej 35 państw, w tym Polska. Sygnowany przez stronę polską dokument końcowy mówi o "poszanowaniu praw człowieka i podstawowych wolności, włączając w to wolność myśli, sumienia, religii i przekonań każdej osoby". Za próbę zorganizowania polskiej filii Amnesty International zostaje aresztowany Emil Morgiewicz.
XII 59 wybitnych przedstawicieli życia umysłowego podpisuje list protestacyjny w sprawie zamierzonych zmian w konstytucji.
- Na ekranach kin pojawiają się: Ziemia obiecana w reżyserii A. Wajdy, Bilans kwartalny K. Zanussiego oraz Noce i dnie J. Antczaka.
Umierają: reżyser teatralny Konrad Swinarski, historyk i krytyk literatury prof. KazimierL Wyka oraz aktor Adolf Dymsza.

1976
10 II Mimo protestów kierowanych przez środowiska twórcze i intelektualistów do komisji sejmowej przygotowującej projekt zmian konstytucji, sejm przyjmuje zmiany (wstrzymał się jedynie od głosu poseł "Znaku" Stanisław Stomma). W art. 1 znalazło się sformułowanie że "PRL jest państwem socjalistycznym", w art. 2 z kolei określenie PZPR jako "przewodniej siły politycznej społeczeństwa w budownictwie socjalizmu".
8 IV Trzykrotny mistrz świata w szabli Jerzy Pawłowski zostaje skazany przez sąd wojskowy na 25 lat pozbawienia wolności za szpiegostwo na rzecz USA.
V Opublikowano program Polskiego Porozumienia Niepodległościowego (PPN) - grupy intelektualistów, kierowanej przez Zdzisława Najdera i Jana Olszewskiego.
24 VI Premier P Jaroszewicz przedstawia w sejmie propozycję pierwszej od 1970 r. podwyżki cen żywności.
25 VI Zamieszki w Radomiu, Ursusie i Płocku. Społeczną frustrację wywołują zarówno podwyżki, jak i fakt zróżnicowanej skali rekompensat.
17 VII-1 VIII Na Igrzyskach Olimpijskich w Montrealu Polacy
zdobywają 24 medale, w tym 7 złotych.
22 VII Po wydaniu wyroków w sprawie wypadków w Radomiu i Ursusie (3-10 lat więzienia) zostaje wystosowany do intelektualistów zachodnich tzw. list trzynastu, podpisany przez polskich twórców kultury.
23 IX "Apel do społeczeństwa i władz PRL", informujący o powstaniu Komitetu Obrony Robotników (KOR), pomagającego ofiarom represji po czerwcu 1976 r., podpisany przez czternaście osób. Tydzień później ukazuje się pierwszy numer "Komunikatu Komitetu Obrony Robotników".
- Z inicjatywy Włodzimierza Staniewskiego w dawnej kaplicy ariańskiej powstaje Ośrodek Praktyk Teatralnych Gardzienice - Stowarzyszenie Teatralne.
Powstaje Polski Ośrodek Społeczno-Kulturalny w Londynie (POSK). S. Mrożek pisze dramat Emigranci, najczęściej wystawiane na świecie jego dzieło.
Z taśmy produkcyjnej schodzą pierwsze egzemplarze "samochodu dla każdego Polaka", produkowanego na licencji włoskiej Fiata 126 p, populamego "malucha".
Umierają: poeci Antoni Słonimski i Stanisław Grochowiak oraz aktor i reżyser Kazimierz Rudzki.

1977
II Rada Państwa wydaje "akt łaski" wobec uczestników wydarzeń z czerwca 1976 r., "którzy okazali skruchę i rokują nadzieję, że nie wejdą ponownie na drogę przestępstwa".
4 III Rada Państwa ratyfikuje uchwalone na XXI Sesji ONZ - Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka. Zawierają one m.in. formułę: "Nikt nie może być prześladowany z powodu swoich poglądów. [...] Każdy człowiek ma prawo do swobodnego wyrażania opinii".
25 III Powstaje ugrupowanie o nazwie Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO), mające na celu ujawnianie wobec opinii publicznej i właściwych organów przypadków łamania praw człowieka oraz solidarne działanie na rzecz ich przestrzegania.
V W Krakowie, w bramie przy ulicy Szewskiej, znaleziono zwłoki studenta UJ, Stanisława Pyjasa, współpracownika KOR. Pogrzeb, który przerodził się w kilkutysięczną manifestację, odbył się 15 maja. Po śmierci Pyjasa w środowiskach studenckich rozpoczyna się tworzenie Studenckich Komitetów Solidarności.
- Na ekrany wychodzą: Człowiek z marmuru A.Wajdy oraz Barwy ochronne K. Zanussiego. Film Indeks Janusza Kijowskiego zostaje wstrzymany przez cenzurę.
Rozpoczyna działalność Polska Stacja Antarktyczna im. H. Arctowskiego, położona na Wyspie Króla Jerzego w archipelagu Szetlandów Południowych.

1978
I Na bazie powstałego w 1977 r. "Latającego Uniwersytetu" utworzono Towarzystwo Kursów Naukowych (TKN), prowadzące działalność samokształceniową.
II W Katowicach powstaje Komitet Założycielski Wolnych Związków Zawodowych (WZZ) Wydaje on pismo "Ruch Związkowy", redagowane przez Kazimierza Świtonia.
III Kpt. Krystyna Chojnowska-Liskiewicz jako pierwsza w historii kobieta opływa jachtem "Mazurek" kulę ziemską.
IV W Gdańsku powstaje Komitet Założycielski Wolnych Związków Wybrzeża, wydający "Robotnika Wybrzeża". Pismo redagują Andrzej i Joanna Gwiazdowie, w 1979r. dołączą do nich Anna Walentynowicz i Lech Wałęsa.
27 VI-3 VII Pierwszy Polak w kosmosie. Na pokładzie statku kosmicznego Sojuz 30 w składzie sowiecko-polskiej załogi znalazł się mjr Mirosław Hermaszewski.
IX W Karkonoszach, na granicy Polski i Czechosłowacji, dochodzi do spotkania przedstawicieli KSS KOR i czechosłowackiej organizacji opozycyjnej Karta 77.
16 X Po raz pierwszy od 456 lat nie zostaje papieżem duchowny włoski. W trzecim głosowaniu konklawe kardynałów wybiera metropolitę krakowskiego kardynała Karola Wojtyłę, który przyjmuje imię Jana Pawła II.
X Wanda Rutkiewicz jako pierwsza Europejka zdobywa najwyższy szczyt Ziemi - Mount Everest.
- Feliks Falk realizuje film Wodzirej.
Umierają pisarze Jan Parandowski i Stanisłw Dygat.

1979
I Zima stulecia paraliżuje kraj. Braki surowców energetycznych powodują coraz częstsze przypadki wyłączania prądu i kłopoty w zaopatrzeniu w żywność.
15 II Tragiczny wybuch gazu w warszawskiej Rotundzie - siedzibie PKO. Ginie czterdzieści dziewięć osób.
19 IV W Nowej Hucie zostaje podjęta próba wysadzenia pomnika W.I. Lenina.
2-10 VI Pierwsza pielgrzymka papieża Jana Pawła II do ojczyzny. Trasa wiedzie m.in. przez Warszawę, Kraków, Gniezno, Nowy Targ i Oświęcim. w Belwederze dochodzi do spotkania papieża z E. Gierkiem.
IX W czasie wiecu przy Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie grupa działaczy ROPCiO, której przewodzi Leszek Moczulski, zakłada partię polityczną o nazwie Konfederacja Polski Niepodległej (KPN).
- Krzysztof Kieślowski realizuje film Amator.
Z taśmy montażowej schodzi pierwszy samochód osobowy marki Polonez.
Umierają: pisarz i poeta Edward Stachura, poeta Tadeusz Kubiak, autor powieści historycznych Antoni Gołubiew oraz aktor Kazimierz Opaliński.



pozdrawiam Tomek

Moderator działów: Aktualności, Sporty ogólnorozwojowe, Nasze hobby & Strongman i trójbój siłowy

"Nie mów tego, o czym należy milczeć, lecz nie przemilczaj tego, co należy powiedzieć."

 
finderx
 Wysłana - 29 sierpień 2002 18:44      [zgłoszenie naruszenia]

1980-1998 Polska w XX wieku




1980
17 II Pierwsze w historii zimowe wejście na Mount Everest polskich himalaistów: Leszka Cichego i Krzysztofa Wielickiego.
18 III Na Rynku krakowskim aktu samospalenia dokonuje 70-letni Walenty Badylak, na znak protestu przeciwko milczeniu o zbrodni katyńskiej.
III Pojawiają się ogólnospożywcze sklepy komercyjne.
27 IV List episkopatu Polski do premiera Edwarda Babiucha, w którym zostają napiętnowane przykłady ograniczania i zakazywania praktyk religijnych, a także wychowania młodzieży nie tylko w duchu laickim.
IV W 40-lecie mordu katyńskiego powstaje w Krakowie Komitet Katyński, z Adamem Macedońskim na czele.
1 VII Wprowadzenie podwyżek cen mięsa, tym razem bez uprzedzenia w mediach. W odpowiedzi strajk w Lublinie powoduje zablokowanie węzła kolejowego w tym rejonie.
14 VIII W stoczni im. Lenina w Gdańsku robotnicy z pierwszej zmiany przerywają pracę, tworzą komitet strajkowy, który poza żądaniami płacowymi wysuwa także żądanie powrotu do pracy zwolnionej Anny Walentynowicz.
19 VIII Tragiczna katastrofa kolejowa pod Toruniem - ginie 65 osób.
23 VIII Strajk generalny ogarnia całe Wybrzeże - przyłącza się do niego blisko 300 zakładów. Delegacja rządowa kierowana przez Mieczysława Jagielskiego rozpoczyna rozmowy ze stoczniowcami.
30 VIII Kazimierz Barcikowski reprezentujący stronę rządową i Marian Jurczyk (Międzyzakładowy Komitet Strajkowy) podpisują porozumienie w Szczecinie.
31 VIII Podpisanie porozumień w Gdańsku - sygnują je Mieczysław Jagielski i Lech Wałęsa. Wicepremier M. Jagielski obiecuje wypuszczenie na wolność aresztowanych opozycjonistów.
3 IX Podpisanie porozumień w Jastrzębiu, dotyczących gómików. Ustala się m.in., że od 1 I 1981 r. wszystkie soboty mają być wolne od pracy.
5-6 IX VI Plenum KC PZPR. Podjęcie decyzji o usunięciu E. Gierka z zajmowanego stanowiska. Jego miejsce zajmuje Stanisław Kania.
24 IX Reaktywowanie Komisji Wspólnej Rządu i Episkopatu.
IX Powstaje Niezależne Zrzeszenie Studentów (NZS).
X W Krakowie otwarto słynną wystawę Polaków portret własny.
10 XI Rejestracja statutu NSZZ Solidarność. Decyzją Rady Państwa nowe związki zawodowe winny być zarejestrowane przez Sąd Administracyjny w Warszawie. 35 niezależnych związków łączy się w jeden "związek zawodowy o charakterze federacyjnym, który przyjmuje nazwę Solidarność, a za siedzibę obiera Gdańsk".
- Literacką Nagrodę Nobla otrzymuje Czesław Miłosz.
W Moskwie odbywają się XXII Igrzyska Olimpijskie (letnie) zbojkotowane przez państwa zachodnie z powodu interwencji ZSRR w Afganistanie.
Umierają: pisarz Jarosław Iwaszkiewicz oraz filozof Władysław Tatarkiewicz.

1981
8 III Z kilku chłopskich związków zawodowych powstaje NSZZ Rolników Indywidualnych "Solidarność Wiejska z Janem Kułajem na czele. Domagając się rejestracji, rolnicy zajmują budynek Komitetu Wojewódzkiego ZSL w Bydgoszczy.
19 III Wydarzenia bydgoskie. Na sesji Wojewódzkiej Rady Narodowej w sprawie strajku rolników odmówiono udzielenia głosu delegatom NSZZ Solidarność. Wobec odmowy opuszczenia sali przez związkowców zostają oni usunięci siłą przez milicję, trzech doznaje obrażeń.
28 V Umiera Prymas Tysiąclecia, kardynał Stefan Wyszyński.
4 VII-20 VII Obraduje IX Zjazd partii. W ramach przygotowań do zjazdu usunięto z partii 62 000 członków (na 3 mln). Same przygotowania odbywają się w atmosferze "odnowy".
27 VII Premiera filmu A. Wajdy Człowiek z żelaza, nagrodzonego Złotą Palmą na festiwalu w Cannes.
31 VII Ustawa o kontroli publikacji i widowisk. Pierwsza poważna zmiana w tej dziedzinie od 1945 r., będąca efektem społecznej presji. Nowa ustawa wyraźnie artykułuje zasadę wolności słowa i druku, a także daje możliwość zaznaczania w tekście ingerencji cenzora.
7 VIII Wobec fatalnego zaopatrzenia sklepów, w Łodzi, Krakowie i Tarnowie dochodzi do "marszów głodowych".
21-23 VIII I Festiwal Piosenki Prawdziwej w Gdańsku - największa impreza kultury niezależnej w latach 1980-1981.
5 IX Na stanowisku I sekretarza KC PZPR S. Kania zostaje zastąpiony przez W. Jaruzelskiego.
5-10 IX W hali sportowej Oliwia w Gdańsku rozpoczyna się pierwsza tura Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ Solidarność, z udziałem 865 delegatów z 38 regionów, a także delegacji rządowej. 8 IX delegaci uchwalają "Posłanie do ludzi pracy Europy Wschodniej".
26 IX-7 X Druga tura zjazdu Solidarności. Edward Lipiński ogłasza likwidację Komitetu Obrony Robotników (KOR). Przewodniczącym związku zostaje wybrany Lech Wałęsa.
X Kryzys paliwowy, przed stacjami benzynowymi ustawiają się kilkukilometrowe kolejki samochodów.
2 XII Złamanie strajku w Wyższej Szkole Pożarnictwa w Warszawie. Słuchacze protestujący przeciwko zmianie ich statusu (podległość MSW) zostają wyprowadzeni z budynku.
11-12 XII W Stoczni Gdańskiej odbywa się posiedzenie Komisji Krajowej NSZZ Solidarność. KK opowiada się za referendum w sprawie wyrażenia wotum nieufności dla rządu.
13 XII Wprowadzenie stanu wojennego.
W warszawskim kościele oo. Jezuitów prymas Józef Glemp apeluje do robotników, aby nie narażali życia, aby "Polak nie podejmował walki przeciwko Polakowi".
14 XII Pierwsza poważniejsza akcja antystrajkowa - wyprowadzenie przez milicję protestujących stoczniowców ze Stoczni im. Lenina.
16 XII Tragiczne wydarzenia w kopalni Wujek, gdzie na skutek użycia broni palnej przez milicję ponosi śmierć 9 górników.
23 XII Prezydent USA Ronald Reagan ogłasza sankcje ekonomiczne wobec Polski.
28 XII Po dwóch tygodniach pobytu pod ziemią kończy strajk 1074 górników z kopalni Piast, strajk ten był najdłuższy spośród związanych bezpośrednio z wprowadzeniem stanu wojennego.
- Opisujący koszmar polskiego stalinizmu film Ryszarda Bugajskiego Przesłuchanie, z przejmującą rolą Krystyny Jandy, zostaje wyłączony z oficjalnej dystrybucji na dziewięć lat.
Umierają: reżyser filmowy Aleksander Ford i kompozytor Tadeusz Baird.

1982
30 I Prezydent USA R. Reagan proklamuje "dzień solidarności z narodem polskim. Początek nadawania programu telewizyjnego o zasięgu ogólnoświatowym: "Aby Polska była Polską".
I Kolejne objawy tzw. normalizacji - po wznowieniu lekcji w szkołach (4 I) uruchomiono rozmowy telefoniczne, ale pod nadzorem zewnętrznym (rozmowa kontrolowana).
27 II Film Człowiek z żelaza zostaje wycofany z konkursu o nagrodę Oscara.
22 IV Powstaje tajna Tymczasowa Komisja Koordynacyjna (TKK), w której skład wchodzą: Zbigniew Bujak, Władysław Frasyniuk, Bogdan Lis i Władysław Hardek.
IV W Warszawie zaczyna nadawać Radio Solidarność, kierowane przez Zbigniewa Romaszewskiego.
3 V Zajścia uliczne w Warszawie, Gdańsku, Krakowie i pięciu innych miastach. Tylko w Warszawie liczbę demonstrantów szacuje się na 20 000.
20 VII Deklaracja PZPR i sprzymierzonych z nią stronnictw o powstaniu Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego (PRON).
31 VIII W drugą rocznicę porozumień gdańskich dochodzi do demonstracji ulicznych w kilkunastu miastach polski. W Lubinie milicja zastrzeliła trzy osoby.
8 X NSZZ Solidarność zostaje rozwiązana.
10 X Kanonizacja ojca Maksymiliana Marii Kolbego.
13 X W trakcie zamieszek w Nowej Hucie funkcjonariusz SB postrzelił śmiertelnie jednego z demonstrantów, dwudziestoletniego Bogdana Włosika.

1983
14 V W wyniku pobicia w komisariacie MO w Warszawie umiera Grzegorz Przemyk, syn znanej poetki opozycyjnej, Barbary Sadowskiej.
16-23 VI Druga pielgrzymka papieża Jana Pawła II do Polski, związana z jubileuszem 600-lecia obecności cudownego obrazu Matki Boskiej na Jasnej Górze. Na szlaku znajdują się tym razem m.in.: Wrocław, Niepokalanów i Nowa Huta.
22 VII Zostaje zniesiony stan wojenny, rozwiązana Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego (WRON).
10 X L. Wałęsa otrzymuje Pokojową Nagrodę Nobla.
- W Krakowie ukazuje się w drugim obiegu pierwszy numer "Arki", pisma poświęconego eseistyce, krytyce i literaturze - red. Ryszard Legutko,
Jan Polkowski, Ryszard Terlecki.
W Paryżu ukazuje się pierwszy numer "Zeszytów Literackich", z B. Toruńczyk jako redaktorem naczelnym.
Umiera pisarz Jerzy Andrzejewski.

1984
I Stopniowe odchodzenie przez USA od polityki sankcji ekonomicznych wobec Polski.
19 X Porwanie księdza Jerzego Popiełuszki. Znany kapłan, związany z ośrodkami niezależnymi, zostaje porwany przez funkcjonariuszy SB w miejscowości Przysiek k. Torunia, a następnie torturowany i utopiony pod Włocławkiem. Zwłoki księdza wyłowiono 30 X, a jego pogrzeb odbywa się 3 XI. Zostaje aresztowanych dwóch wysokich funkcjonariuszy MSW oraz bezpośredni sprawcy zabójstwa.
24 XI W Bytomiu powstaje Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych (OPZZ) z Alfredem Miodowiczem na czele.

1985
III Drugi proces KPN. Przed sądem stają: L. Moczulski, K. Król, A. Wójcik, A. Słomka i A. Szomański.
Sekretarzem Generalnym KC KPZR zostaje Michaił S. Gorbaczow, inicjator pieriestrojki (przebudowy) gospodarki i głastnosti (jawności) w życiu publicznym.
IV W Krakowie, w kościele św. Stanisława Kostki, powstaje młodzieżowy
ruch Wolność i Pokój, protestujący przeciwko szykanom związanym z przypadkami odmowy służby wojskowej.
VI Powstaje Federacja Młodzieży Walczącej, stawiająca sobie za cel walkę z reżimem komunistycznym w Polsce".
19 X W Olsztynie patrol ZOMO pobił studenta Uniwersytetu Gdańskiego Marcina Antonowicza, który 2 XI umiera w szpitalu od poniesionych obrażeń.
6 XI Gen. W. Jaruzelski obejmuje funkcję przewodniczącego Rady Państwa, zachowując stanowisko I sekretarza KC PZPR.
- Udostępnienie zwiedzającym we Wrocławiu odrestaurowanej Panoramy racławickiej Jana Styki i Wojciecha Kossaka.

1986
26 IV Po awarii elektrowni atomowej w Czernobylu na Ukrainie strefa umiarkowanego skażenia obejmuje całe terytorium Polski, najbardziej dotknięte są obszary wschodnie i północne.
V Aresztowanie przez SB ukrywającego się od 1981 r. Zbigniewa Bujaka.
25 VI Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego, rozpatrujący sprawę płk. Ryszarda Kuklińskiego, wysokiego rangą oficera Sztabu Generalnego WP, współpracującego z wywiadem amerykańskim, wydaje na niego zaoczny wyrok śmierci.
17 IX Oświadczenie gen. Czesława Kiszczaka o zamiarze zwolnienia ostatnich osób represjonowanych za działalność polityczną. Po wypuszczeniu na wolność 225 osób Polska staje się pierwszym krajem Układu Warszawskiego bez więźniów politycznych.
29 IX Ukonstytuowanie się Tymczasowej Rady NSZZ Solidarność. Lokalne struktury związku podejmują próby rejestracji, co spotyka się z odmową, ale nie ma represji w stosunku do ujawniających się działaczy.

1987
9 V W katastrofie lotniczej samolotu rejsowego LOT, który spadł w Lesie Kabackim k. Warszawy, ponoszą śmierć 183 osoby.
1 VI Pierwsze wystąpienie publiczne wrocławskiej grupy Pomarańczowa Alternatywa.
8-14 VI Trzecia pielgrzymka papieża Jana Pawła II, związana z odbywającym się w Polsce II Kongresem Eucharystycznym. Ważnym punktem pielgrzymki stają się miasta Pomorza: Gdańsk, Gdynia i Szczecin.
15 VII Powstaje urząd rzecznika praw obywatelskich, zajmującego się rozpatrywaniem skarg ludności na funkcjonowanie państwa i jego organów. Pierwszym rzecznikiem zostaje Ewa Łętowska.
VII Jerzy Kukuczka, jako drugi na świecie alpinista (po Reinholdzie Messnerze), zdobywa wszystkie szczyty świata liczące powyżej 8000 m. Dokonuje tego w ciągu ośmiu lat.
XI Odradza się konspiracyjna Polska Partia Socjalistyczna, nawiązując do formacji politycznej na emigracji. Liderem partii zostaje Jan Józef Lipski.
29 XI Odbywa się drugie w historii PRL referendum, tym razem konsultujące zasady podwyżek i reformy gospodarczej.
- Udostępnienie w Muzeum Archidiecezji Warszawskiej kolekcji obrazów J. i Z. Porczyńskich.

1988
1 II Największa od 1982, r. podwyżka cen (nazwa oficjalna "operacja cenowo-dochodowa ).
II Wywiad "Konfrontacji" z Bronisławem Geremkiem, w którym proponuje on zawarcie "paktu antykryzysowego" rządu z opozycją.
25 IV Strajk komunikacji miejskiej w Bydgoszczy oznacza początek nowej fali strajków, które po długotrwałym letargu podejmuje następne pokolenie robotników.
26 IV Rozpoczyna się strajk w Hucie im. Lenina w Krakowie. Zostanie brutalnie spacyfikowany przez milicję w nocy z 4/5 maja.
29 IV Dwudniowy strajk w Hucie Stalowa Wola.
2-10 V Strajk w Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Kończy się wyjściem strajkujących z zakładu i pokojową manifestacją.
V Po stłumieniu strajku w Nowej Hucie fala protestów ogarnia krakowskie uczelnie.
VII W Polsce przebywa Michaił Gorbaczow, który na Zamku Królewskim w Warszawie spotyka się z zaproszonymi intelektualistami.
15 VIII Druga fala strajków. W woj. katowickim nie pracuje 11 kopalń. Wkrótce strajk ogarnia port w Szczecinie, Stocznię Gdańską i Hutę Stalowa Wola. Rolę mediatora po rozmowach z gen. Cz. Kiszczakiem i biskupem B. Dąbrowskim przyjmuje na siebie L. Wałęsa, który przekonuje strajkujących do zakończenia protestu.
31 VIII Za pośrednictwem Kościoła dochodzi do pierwszego spotkania Cz. Kiszczaka z L. Wałęsą.
1 XI Premier M. Rakowski podejmuje decyzję o likwidacji Stoczni Gdańskiej.
26 XI Nagrodę Felixa, europejskiego odpowiednika amerykańskiego Oscara, zdobywa Krótki film o zabijaniu K. Kieślowskiego.
18 XII Powstaje Komitet Obywatelski przy Przewodniczącym NSZZ Solidarność.
23 XII Sejm wprowadza pakiet ustaw gospodarczych. Ustawa o działalności gospodarczej zakłada, że prowadzenie takiej działalności jest wolne i dozwolone dla każdego na równych prawach. Poza rolnictwem podjęcie działalności gospodarczej wymaga jedynie zgłoszenia do ewidencji, a w niektórych przypadkach uzyskania koncesji.
XII Debata telewizyjna Lecha Wałęsy i Alfreda Miodowicza.
- Powstaje zrealizowany dla telewizji dziesięcioodcinkowy serial filmowy Dekalog w reżyserii K. Kieślowskiego.
Na XXIV Igrzyskach Olimpijskich w Seulu drużyna polska zdobywa 16 medali, w tym 2 złote.
Umierają: poeta, piosenkarz i kompozytor, współtwórca kabaretu Pod Egidą - Jonasz Kofta, oraz pisarz powieści historycznych Teodor Parnicki.

1989
27 I Na spotkaniu w Magdalence, w którym bierze udział osiemnaście osób, zapada decyzja o podjęciu wspólnych rozmów przedstawicieli władz partyjn-państwowych z opozycją tzw. konstruktywną.
6 II W Pałacu Namiestnikowskim w Warszawie rozpoczynają się rozmowy Okrągłego Stołu. Obradom przewodniczą Władysław Findeisen i Aleksander Gieysztor, a bierze w nich udział pięćdziesiąt siedem osób, które tworzą trzy zespoły robocze (stoliki): gospodarki i polityki społecznej, pluralizmu związkowego oraz reform politycznych.
29 IV Podczas spotkania w Stoczni Gdańskiej L. Wałęsa fotografuje się ze wszystkimi kandydatami Solidarności startującymi w wyborach.
17 V Sejm uchwala trzy ustawy wyznaniowe (tzw. ustawy majowe). Po raz pierwszy w krajach obozu socjalistycznego uchwala się akt prawny, którego normy zostają przystosowane do standardów państwa demokratycznego.
22 V Podpisanie układu PRL-NRD w sprawie rozgraniczenia Zatoki Pomorskiej.
4 VI Pierwsze częściowo wolne wybory w powojennej Polsce. Frekwencja sięga 63%. Pełne zwycięstwo odnoszą kandydaci komitetów obywatelskich (Solidarności). Na 161 kandydatów do sejmu udaje się im wprowadzić 160 osób.
23 VI Posłowie i senatorowie, wywodzący się z komitetów obywatelskich, tworzą Obywatelski Klub Parlamentarny (OKP), z B. Geremkiem na czele.
3 VII W "Gazecie Wyborczej" ukazuje się sondażowy artykuł A. Michnika Wasz prezydent, nasz rząd, mający określić stopień akceptacji dla tej propozycji.
19 VII Przewagą jednego głosu Zgromadzenie Narodowe wybiera gen. Wojciecha Jaruzelskiego na prezydenta Polski. Był jedynym kandydatem wysuniętym na ten urząd.
17 VIII Spotkanie w Pałacyku Myśliwskim w Łazienkach, w którym biorą udział Lech Wałęsa, Roman Malinowski (ZSL) i Jerzy Jóźwiak (SD), rozpoczyna funkcjonowanie nowej koalicji rządowej.
24 VIII Sejm powołuje Tadeusza Mazowieckiego, redaktora "Tygodnika Solidarność, na urząd premiera.
12 IX W rządzie T. Mazowieckiego dwa kluczowe resorty: MSW i MON, obejmują członkowie kierownictwa PZPR: Czesław Kiszczak i Florian Siwicki.
9 XI Runął mur berliński.
9-14 XI Wizyta kanclerza RFN Helmuta Kohla w Polsce, której punktem kulminacyjnym staje się "gest pojednania z polskim premierem w czasie mszy św. w Krzyżowej.
XI W czasie wizyty w USA przyjmowany z honorami L. Wałęsa, jako jeden z trzech cudzoziemców w historii przemawia przed amerykańskim Kongresem.
29 XII Sejm dokonuje zmian w konstytucji, co oznacza formalny koniec PRL. Nowa nazwa państwa to Rzeczpospolita Polska.

1990
1 I Wprowadzenie podatku od ponadnormatywnych wynagrodzeń, tzw, popiwku, oraz wewnętrznej wymienialności złotówki.
30 I Na XI Zjeździe PZPR zostaje podjęta decyzja o zakończeniu działalności partii. Powstają nowe partie: Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej (SdRP), której przewodniczącym zostaje Aleksander Kwaśniewski, i Polska Unia Socjaldemokratyczna (PUS), kierowana przez Tadeusza Fiszbacha (ta ostatnia przetrwała zaledwie rok).
9 II Następuje ustawowe przywrócenie korony polskiemu godłu.
6 IV Sejm uchwala pakiet tzw. ustaw policyjnych. Milicja Obywatelska zostaje przekształcona w Policję, a w miejsce likwidowanej Służby Bezpieczeństwa powstaje Urząd Ochrony Państwa. Funkcjonariusze MO przechodzą automatycznie do Policji.
13 IV ZSRR oficjalnie przyznaje się do popełnienia zbrodni katyńskiej.
27 V Odbywają się pierwsze według nowej ustawy (8 III 1990) wybory samorządowe. Przy małej frekwencji blisko połowę mandatów radnych zdobywają działacze komitetów obywatelskich.
6 VI Likwidacja odpowiedzialnego za cenzurę Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk.
29-30 VI W Warszawie odbywa się Konferencja Założycielska Kongresu Liberalno-Demokratycznego.
VI-VII W wyniku "wojny na górze" dochodzi do rozpadu Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego. Zanim ujawnią się kwestie programowe, podstawowym elementem konfliktu stają się spory personalne - głównie pomiędzy zwolennikami L. Wałęsy a zwolennikami T. Mazowieckiego.
17 VII W trzeciej, ostatniej rundzie rokowań o zjednoczenie Niemiec (tzw. rokowania 2+4) bierze udział polski minister spraw zagranicznych - Krzysztof Skubiszewski.
IX Wstrzymanie budowy elektrowni atomowej w Żarnowcu.
14 XI Podpisanie traktatu pomiędzy zjednoczonym państwem niemieckim a Polską, potwierdzającego granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej.
25 XI Pierwsza tura powszechnych wyborów prezydenckich. Uzyskane wyniki: Lech Wałęsa otrzymuje 39,9% głosów; Stanisław Tymiński 23,1%; Tadeusz Mazowiecki 18,1%.
W drugiej turze L. Wałęsa odnosi zdecydowane zwycięstwo (74%).
8 XII Kilkanaście godzin po próbie swojego ostatniego spektaklu Dzisiaj są moje urodziny umiera Tadeusz Kantor, twórca teatru Cricot 2.
14 XII Do dymisji podaje się premier T. Mazowiecki.
22 XII Zaprzysiężenie L. Wałęsy jako pierwszego polskiego prezydenta wybranego w wyborach powszechnych. Insygnia władzy przekazuje mu na Zamku Królewskim w Warszawie ostatni prezydent RP na obczyźnie - Ryszard Kaczorowski.

1991
I Polska potępia Irak za agresję na Kuwejt, popierając wszystkie rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ w sprawie konfliktu w Zatoce Perskiej.
Premierem zostaje J.K. Bielecki, stając na czele "rządu fachowców", powołanego na okres przejściowy do najbliższych wyborów.
16 IV W dawnym gmachu KC PZPR w Warszawie rusza Giełda Papierów Wartościowych. Prezesem jej zarządu zostaje Wiesław Rozłucki. Na pierwszej sesji giełda notuje akcje zaledwie pięciu firm.
V Czwarta pielgrzymka Jana Pawła II do Polski. Papież odwiedza 12 miast, w tym m.in. Koszalin, Płock, Przemyśl i Lubaczów, spotykając się z przedstawicielami mniejszości narodowych i religijnych oraz apelując o przestrzeganie dekalogu i tolerancję.
28 VI Rozwiązano RWPG.
14 VIII Światowy Kongres Młodzieży w Częstochowie, z udziałem papieża Jana Pawła II. W spotkaniu bierze udział milion młodych ludzi.
VIII Polska tworzy wraz z Francją i Niemcami tzw. trójkąt weimarski.
27 X Pierwsze od ponad 60 lat w pełni wolne i demokratyczne wybory do sejmu i senatu. Bierze w nich udział zaledwie 43% uprawnionych. Najwięcej głosów uzyskują: Unia Demokratyczna (12,3%), Sojusz Lewicy Demokratycznej ( 12%), Wyborcza Akcja Katolicka (8,7%), PSL (8,7%) oraz Porozumienie Centrum (8,7%).
26 XI Przyjęcie Polski do Rady Europy.
XII Po nieudanej próbie sformowania rządu przez Waldemara Pawlaka (PSL) tekę premiera obejmuje Jan Olszewski (Porozumienie Centrum).
- Wystawa Jesteśmy w Warszawie, prezentująca dorobek artystów polskich, działających na emigracji.
Umiera publicysta i kompozytor Stefan Kisielewski (Kisiel).

1992
l0 III Na skutek prowokacji amerykańskich służb specjalnych (tzw. afera karabinowa) zostają aresztowani we Frankfurcie n. Menem gen. Wojciech Barański, wicedyrektor firmy Łucznik Rajmund Szwonder, były wiceminister finansów Jeny Napiórkowski oraz trzech innych polskich obywateli.
25 III Bullą Totus Tuus Poloniae Populus papież Jan Paweł II reorganizuje administrację kościelną w Polsce.
22 V Układ między Polską a Federacją Rosyjską o przyjaznej i dobrosąsiedzkiej współpracy oraz warunkach wycofania z Polski jednostek sowieckich.
V W wyprawie na Kanczendzangę (Himalaje) ginie najsłynniejsza polska himalaistka, Wanda Rutkiewicz.
4 VI Afera lustracyjna. Po dramatycznej nocnej debacie sejm na wniosek prezydenta odwołuje rząd Jana Olszewskiego.
10 VII Sejm powołuje Hannę Suchocką (UD) na stanowisko prezesa Rady Ministrów.
VII-VIII W atmosferze zniechęcenia "rządami solidarnościowymi" i z nadzieją na "nowy sierpień" dochodzi do fali strajków.
25 VII-9 VIII Odbywają się XXV Igrzyska Olimpijskie w Barcelonie. Polska ekipa zdobywa 19 medali, w tym 3 złote.
2 VIII Sejm uchwala Małą Konstytucję. Wśród poszerzonych uprawnień prezydenta znajduje się prawo do rozwiązania sejmu, desygnówania premiera oraz przyjęcia jego dymisji.
VIII Przez Polskę przechodzi fala upałów, które wywołują suszę w zachodniej i północno-zachodniej części kraju, a także katastrofalnie niski stan wody w Odrze.
IX Wyciek wody w Kopalni Soli w Wieliczce zagraża miastu i kopalni, uznanej przez UNESCO za element Światowego Dziedzictwa Kultury.
14 X Rosja przekazuje Polsce kopie dokumentów dotyczących zbrodni katyńskiej.
28 X Z Polski wycofują się ostatnie jednostki bojowe armii rosyjskiej.
Pozostałe kilka tysięcy żołnierzy ma nadzorować ewakuację z Niemiec.
XII Strajki w kopalniach Górnego Śląska wywołują zahamowanie restrukturyzacji kopalń i przyjęcie przez rząd sprzecznych z zasadami wolnego rynku preferencji dla górników.

1993
13-14 I W czasie sztormu na Bałtyku tonie prom "Jan Heweliusz".
5 V Rozpoczyna się strajk sfery budżetowej.
28 V Na wniosek posła Alojzego Pietrzyka (Solidarność) zostaje obalony rząd H. Suchockiej.
28 VII Podpisanie konkordatu między Polską a Stolicą Apostolską. Konkordat nie zostaje ratyfikowany przez polski parlament aż do 1998 r.
11 IX Złotego Lwa - główne trofeum Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Wenecji, zdobywa film K. Kieślowskiego Trzy kolory - niebieski.
18 IX Polskę opuszczają ostatni żołnierze rosyjscy.
19 IX W wyborach do sejmu sukces odnoszą SLD i PSL (łącznie 35,8% głosów, 303 mandaty, w senacie 73 mandaty), rząd koalicyjny tych dwóch ugrupowań tworzy W Pawlak. Klęskę ponoszą ugrupowania prawicowe, jak też założony z inicjatywy L. Wałęsy Bezpartyjny Blok Wspierania Reform (BBWR), który zdobywa zaledwie 16 mandatów.
- Umiera w Londynie pisarz i malarz Józef Czapski.

1994 .
11 I Podczas szczytu NATO w Brukseli Polska przystępuje do programu Partnerstwo dla Pokoju.
1 II Wchodzi w życie układ o stowarzyszeniu Polski z Unią Europejską, ratyfikowany przez wszystkie parlamenty dwunastki.
24 IV Zjad zjednoczeniowy Unii Demokratycznej i Kongresu Liberalno-Demokratycznego w Warszawie. Powstaje nowa partia o nazwie Unia Wolności (UW). Przewodniczącym zostaje T. Mazowiecki, a wiceprzewodniczącym Donald Tusk.
26 IV Polsko-litewski traktat o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy wstępnie przełamuje animozje obu krajów.
30 IX Afera drawska. Na spotkaniu z grupą wyższych oficerów na poligonie w Drawsku prezydent L. Watęsa uzyskuje ich poparcie dla pomysłu usunięcia ze stanowiska aktualnego ministra obrony narodowej, Piotra Kołodziejczyka.
3 XI Zaostrzenie stosunków polsko-rosyjskich. Po pobiciu przez policję
grupy rosyjskich handlarzy na Dworcu Wschodnim w Warszawie wizytę w Polsce odwołuje premier Rosji - Wiktor Czernomyrdin.
- Umiera kompozytor Witold Lutosławski.
Przyznanie koncesji pierwszej prywatnej telewizji ogólnopolskiej Polsat, kierowanej przez Zygmunta Solorza.

1995
1 I Rozpoczyna się denominacja złotówki, po kursie 1 nowy zł = 10 O0O
starych zł. Po raz pierwszy od wielu lat w obiegu pojawiają się monety.
1 III Sejm powołuje Józefa Oleksego na stanowisko premiera, odwołując W. Pawlaka.
7 IV W Warszawie rusza pierwsze w Polsce metro.
16/17 IV W Gdańsku ma miejsce największa katastrofa budowlana w dziejach Polski.
22 V Pielgrzymka papieża Jana Pawła II do Czech i Polski. W czasie mszy św. w Skoczowie papież kanonizuje Jana Sarkandra, męczennika z okresu wojen religijnycb w XVII w.
23 V Marek Kamiński i Wojciech Moskal jako pierwsi Polacy docierają do bieguna północnego.
5 XI Pierwsza tura wyborów prezydenckich.
Droga tura wyborów prezydenckich. Zwycięża w nich Aleksander Kwaśniewski [51,72% glosów), Lech Wałęsa zdobywa 48,28% ważnych głosów. Mimo zaskarżenia wyniku do Sądu Najwyższego, zostaje on utrzymany w mocy. Głównym argumentem przeciwko prezydentowi elektowi jest publiczne podanie przez niego nieprawdziwych danych dotyczących wykształcenia.
22 XI Rozpoczyna się dystrybucja powszechnycb świadectw udziałowych Narodowych Funduszy Inwestycyjnych (NFI).
19 XII Prezydent L. Wałęsa zaprasza na spotkanie marszałków Sejmu i Senatu, prezesów Sądu Najwyższego, Najwyższego Sądu Administracyjnego i Trybunału Konstytucyjnego, informując ich, że minister spraw wewnętrznych Andrzej Milczanowski złożył w prokuraturze wojskowej wniosek o rozpoczęcie postępowania w sprawie zagrożenia bezpieczeństwa państwa. Rozpoczyna się tzw. afera Oleksego.
27 XII Podczas samotnej wyprawy Marek Kamiński zdobywa biegun południowy, stając się pierwszym człowiekiem, który w ciągu jednego roku dociera do dwóch biegunów.

1996
1 II Po dymisji J. Oleksego na czele rządu staje W. Cimoszewicz [SLD).
18 II Referendum uwłaszczeniowe. Trzecie referendum w dziejach powojennej Polski ma odpowiedzieć na pytanie, czy społeczeństwo chce powszechnego uwłaszczenia. Projekt referendum, wysunięty przez NSZZ Solidarność, spotyka się z niechęcią rządu. Mimo iż większość głosujących popiera powszechne uwłaszczenie, frekwencja jest zbyt niska (32,4%), by wynik referendum stał się wiążący.
22 II W Gdańsku, po śmierci Ireneusza Reglińskiego dochodzi do zorganizowania pierwszego czarnego marszu.
IV Kompromitacją polityki finansowej rządu staje się sprawa darowizn.
Luka w ustawodawstwie podatkowym powoduje masowe. Zjawisko ucieczki od części podatku dochodowego.
V W czasie wizyty na UJ w Krakowie minister edukacji narodowej Jerzy Wiatr zostaje obrzucony jajami przez studentów. Demonstranci wyrażają sprzeciw wobec obecności na tym stanowisku aktywnego w czasach PRL ideologa partyjnego.
VIII Na Igrzyskach Olimpijskich w Atlancie [USA) Polacy zdobywają 17 medali, w tym 7 złotych.
IX Uruchomienie dwóch sieci nowoczesnej telefonii komórkowej GSM łączy znaczną liczbę Polaków z nowym obiegiem telekomunikacyjnym.
3 X Laureatką Literackiej Nagrody Nobla zastaje poetka Wisława Szymborska.
22 XI Polska Staje się 28 członkiem Organizacji Współpracy i Rozwoju (OECD}.
- Wydarzeniem muzealnym staje się ekspozycja w warszawskim Muzeum Narodowym przywiezionego z Watykanu obrazu Złożenie do grobu Caravaggia.
Fonograficznym przebojem staje się kaseta z historią Polski, zaśpiewana w stylu rap. Jej autorami są T-Raperzy znad Wisły - dziennikarze Grzegorz Wasowski i Sławomir Szczęśniak.
Umierają: reżyser Krzysztof Kieślowski oraz poeci i tłumacze Artur Międzyrzecki i Wiktor Woroszylski.

1997
12-19 III Wystąpienia uliczne w Gdańsku. Powodem jest decyzja rządu o likwidacji Stoczni Gdańskiej i zwolnieniu jej pracowników. W czasie zamieszek atakowane są siedziby banków odmawiających kredytowania Stoczni oraz siedziba gdańskiej SdRP, do której wejście zamurowano.
2 IV Siłami koalicji rządzącej oraz Unii Wolności Zgromadzenie Narodowe przyjmuje projekt Konstytucji RP Referendum konstytucyjne, jakie odbywa się 25 V przy małej frekwencji (42,9%), przynosi zwycięstwo zwolennikom konstytucji (52,7%).
30 V-10 VI Pielgrzymka papieża Jana Pawła II do Polski. Centralnym punktem stają się uroczystości związane z 600-leciem Wydziału Teologicznego w Krakowie. Papież odwiedza też m.in. Częstochowę, Krosno i Zakopane.
8 VII Na konferencji przywódców państw NATO w Madrycie Polska, Węgry i Czechy otrzymują zaproszenie do rozpoczęcia negocjacji o wstąpienie do tej organizacji.
VII Powódź tysiąclecia. W wyniku opadów ciągłych w dniach 3-8 VII w Polsce, Czechach i Austrii zaczyna się od 5 VII gwałtowny przybór wód. Na skutek powodzi giną w Polsce 54 osoby, a 1500 rodzin traci dach nad głową. Zniszczeniu ulega 490 mostów i 3080 km dróg.
21 IX W wyborach parlamentarnych sukces odnosi koalicja partii prawicowych i centroprawicowych Akcja Wyborcza Solidarność (AWS), zdobywając 33,8% głosów, co daje jej 201 mandatów w nowym sejmie. Na czele rządu koalicyjnego AWS i Unii Wolności staje prof. Jerzy Buzek, wicepremierami zostają: Leszek Balcerowicz (UW, także minister finansów) oraz Janusz Tomaszewski (AWS, minister spraw wewnętrznych i administracji).
- Wydarzeniem artystycznym staje się wystawa malarstwa Marka Chagalla, prezentowana w Muzeum Narodowym w Krakowie.
Jednym z największych sukcesów komercyjnych kina polskiego okazuje się film Kiler w reż. J. Machulskiego. Ściąga do kin 1,5 mln widzów.
Umierają: współtwórczyni Zespołu Pieśni i Tańca Mazowsze Mira Zimińska-Sygietyńska, oraz tłumacz Andrzej Drawicz.

1998
I Polska obejmuje kierownictwo Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE).
Fala zamieszek w Słupsku po tragicznej śmierci małoletniego kibica piłkarskiego, Przemka Czai.
4 III Umiera Adam Bień, ostatni z ministrów II Rzeczypospolitej, oskarżony w procesie szesnastu.
18 III Sąd Najwyższy w rozprawie apelacyjnej odmawia rejestracji Związku Ludności Narodowości Śląskiej, uzasadniając, że nie istnieje naród śląski, lecz jedynie odrębna grupa etniczna.
Polski alpinista Leszek Cichy zdobywa "koronę świata" - wszystkie najwyższe szczyty kontynentów.
Wstępne przyjęcie zasad reformy administracyjnej - podziału terytorium kraju na 12 województw, wywołuje falę protestów.
12 V Na czele Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego staje arcybiskup Sawa (Michał Hrycuniak).
25 V Minister edukacji M. Handke przedstawia w Krakowie projekt reformy polskiego szkolnictwa, zakładający powstanie sześcioletnich szkół podstawowych (zamiast dotychczasowych ośmioletnich) oraz trzyletnich gimnazjów.
26 V W Warszawie zostaje oddana do użytku stacja metra Centrum. Długość jedynego w Polsce metra sięga 12 km.
V Na giełdzie warszawskiej notuje się akcje 138 spółek, a obroty przekraczają 250 mln pln (73 mln USD).
19 VI Sejm RP przyjął uchwałę potępiającą totalitarny system komunistyczny. W uchwale określa się dyktaturę komunistyczną jako "narzuconą Polsce przemocą, wbrew woli narodu przez Związek Sowiecki i Józefa Stalina". Dokument zapowiada ukaranie wszystkich winnych zbrodni popełnionych w latach 1944-1989.
3 IX Na 55 Festiwalu Filmowym w Wenecji A. Wajda otrzymuje Złote Lwy za całokształt twórczości.
11 X Wybory samorządowe według nowych zasad trzystopniowego podziału administracyjnego. Uprawnionych do głosowania jest 28 618 558 obywateli. Wybrano 63 767 radnych. Przy frekwencji nie przekraczającej 50% większość radnych wprowadziły lokalne komitety wyborcze.
10 XI Polska rozpoczyna negocjacje z Unią Europejską w sprawie wejścia Polski do tej organizacji. Rozmowy ograniczono do trzech dziedzin: nauki, edukacji i polityki wobec małych i średnich przedsiębiorstw. W dziedzinie telekomunikacji Polska poprosiła o pięcioletni okres przejściowy. Negocjacje nie obejmują polityki audiowizualnej, przemysłowej i zagranicznej. Ze strony polskiej głównym negocjatorem jest Jan Kułakowski.
Umierają: poeta i eseista Zbigniew Herbert, pisarz i tłumacz Maciej Słomczyński, poeta i pisarz Adam Hollanek, pisarz Marian Brandys, reżyser Roman Wionczek, dyrygent Stanisław Wisłocki, Mikołaj Kozakiewicz, socjolog i polityk, oraz dziennikarz i działacz opozycji demokratycznej Kazimierz Dziewanowski.




pozdrawiam Tomek

Moderator działów: Aktualności, Sporty ogólnorozwojowe, Nasze hobby & Strongman i trójbój siłowy

"Nie mów tego, o czym należy milczeć, lecz nie przemilczaj tego, co należy powiedzieć."

 
finderx
 Wysłana - 29 sierpień 2002 18:44      [zgłoszenie naruszenia]

843 - 1995 Francja




V w. p.n.e. Napływ celtyckich Gallów na ziemie zamieszkałe m.in.przez Ligurów i Iberów.

50 p.n.e. Zakończenie podboju Galii przez Rzymian po stłumieniu powstania Wercyngetoryksa.

II w. Pojawienie się gmin chrześcijańskich w rzymskich miastach Galii (m.in. Lyon)

III w. Najazdy plemion germańskich, m.in. Wandalów i Franków

V w. Upadek władzy Rzymu, zdobycie przewagi politycznej przez Franków.

843 Traktat w Verdun- wyodrębnienie się państwa zachodniofrankijskiego -Francja

987 Objecie władzy przez Hugona Kapeta, do 1328 panowanie dynastii Kapetyngow

XI w. Powstanie stylu romańskiego

ok. 1100 "Pieśń o Rolandzie" - najsłynniejszy francuski epos rycerski

1163 Początek budowy katedry Notre Dame w Paryż, jednej z pierwszych budowli gotyckich

kon. XII w. Szczytowy okres rozwoju poezji trubadurów Prowansji (m.in. Girart de Bomelh)

XII-XIII w. Jarmarki w Szampanii miejscem największej wymiany handlowej w Europie

ok. 1150 Powstanie uniwersytetu w Paryżu

1226-70 Panuje Ludwik IX Święty, w średniowieczu uważany za monarchę idealnego

1285-1314 Panowanie Filipa Pięknego, znaczne wzmocnienie władzy centralnej

1302 Zwołanie po raz pierwszy Stanów Generalnych

1309 Przeniesienie siedziby papieskiej do Awinionu: papiestwo zdominowane przez Francje

1328-1589 Dynastia Walezjuszy (młodsza linia Kapetyngów)

1339 Początek wojny stuletniej - próba opanowania Francji przez królów angielskich

1358 Powstanie chłopskie ("żakieria") i osłabienie władzy Walezjuszów

1415 Henryk V Angielski ogłasza się królem Francji

1429 Wystąpienie Joanny d'Arc pod Orleanem - zwrot w wojnie stuletniej

1431 Spalenie Joanny d'Arc na stosie przez Anglików (30 V)

1453 Zakończenie wojny stuletniej - wyparcie Anglików z kontynentu

1480 Wcielenie Burgundii, a następnie 1481 Prowansji do Francji przez Ludwika XI

1487-91 Podbój Bretanii i formalne wcielenie jej do Francji (1532)

1494-1559 Przegrana rywalizacja z Habsburgami na terenie Włoch

1562-1598 Wojny religijne katolików z hugenotami, osłabienie władzy królewskiej

1572 Rzeź hugenotów paryskich w noc św. Bartłomieja

1589-1792 Panowanie dynastii Burbonów, jednej z linii Kapetyngów

1598 Henryk IV wydaje w Nantes edykt o tolerancji religijnej

XVII w. Najświetniejsza epoka literatury francuskiej: Corneille, Racine, Moliere, La Fontaine

1624-42 Rządy kardynała Richelieu - początki monarchii absolutnej (złamanie opozycji po zdobyciu twierdzy La Rochelle) i rozwój imperium kolonialnego

1631 Początek budowy kompleksu pałacowego w Wersalu

1643 Wstąpienie na tron Ludwika XIV; wielkie wpływy kard. Mazanniego

1648-53 Wielka fronda - nieudany bunt feudałów i mieszczan przeciw monarchii absolutnej

1661-1715 Szczytowy okres absolutyzmu Ludwika XIV zwycięskie wojny przeciw Anglii

1669-84 Budowa pałacu w Wersalu

1685 Odwołanie edyktu nantejskiego i emigracja hugenotów

XVIII w. Rozwój literatury oświeceniowej: Rousseau, Diderot, Montesquieu, Voltaire

1751-73 Ukazuje się "Wielka Encyklopedia", czołowe dzieło Oświecenia

1789-1804 Rewolucja francuska i pierwsza republika

1804-14 Pierwsze cesarstwo, rządy Napoleona i hegemonia Francji w Europie

1814-30 Restauracja Burbonów: panowanie Ludwika XVIII i Karola X

1830 Zdobycie Algieru, a następnie (do 1881) całej Algierii koloniści francuscy w Afryce

1830-48 "Monarchia lipcowa". Rządy Ludwika Filipa Orleańskiego

1848-51 Rewolucja lutowa, proklamowanie II republiki (25 II 1848), wybrany prezydentem Ludwik Napoleon Bonaparte przeprowadza zamach stanu (2 XII 1851)

1852-70 II cesarstwo - rządy Ludwika Bonapartego jako cesarza Napoleona III

1870-71 Klęska Francji w wojnie z Prusami, utrata Alzacji i Lotaryngii; Napoleon III w niewoli

1871 Komuna Paryska (18 III-28 V) - rewolta ludowa krwawo stłumiona przez wojsko

1870-1940 III republika po upadku Ludwika Napoleona

XIX w. Rozkwit literatury: Stendhal, Hugo, Balzac, Flaubert, Maupassant, Zola, France, Baudelaire, Verlaine, Rimbaud

XIX- pocz. XX w. Paryż centrum nowych tendencji w sztuce: impresjonizm, symbolizm, kubizm, fowizm, dadaizm, surrealizm

1914-18 Udział w I wojnie światowej po stronie Ententy; ogromne straty ludzkie

1939-45 Udział w II wojnie światowej po stronie aliantów

1940 Po rozbiciu wojsk francuskich marszałek Petain tworzy proniemiecki rząd w Vichy (czerwiec). Na emigracji powstaje Komitet Wolnych Francuzów (gen. Gaulle)

1944 Lądowanie wojsk alianckich w Normandii, wyzwalanie Francji

1944-58 IV republika, duże wpływy lewicy, narastający problem kolonii (Algierii)

1946-54 Udział w wojnie indochińskiej, utrata wpływów w Indochinach

1958-62 Kryzys algierski, uznanie niepodległości większości byłych kolonii w Afryce

1958-69 Rządy gen. de Gaulle'a (początek V republiki) - próby wzmocnienia międzynarodowego autorytetu Francji (próba atomowa 13 II 1960, rozluźnienie więzi z NATO)

ok. 1958 Nurt nowej fali w kinie francuskim (Godard)

1968 Rozruchy studenckie w Paryżu

1995 Pojawia się problem terroryzmu islamskiego w związku z rolą Francji w Algierii




pozdrawiam Tomek

Moderator działów: Aktualności, Sporty ogólnorozwojowe, Nasze hobby & Strongman i trójbój siłowy

"Nie mów tego, o czym należy milczeć, lecz nie przemilczaj tego, co należy powiedzieć."

 
finderx
 Wysłana - 29 sierpień 2002 18:45      [zgłoszenie naruszenia]

843 - 1990 Niemcy



I w. p.n.e. Wypieranie Celtów z terenu dzisiejszych Niemiec przez plemiona germańskie

III w. Nowe plemiona germańskie, m.in. Alemanów, Szwabów, Franków, Sasów, Turyngów

V-VIII w. Państwo Franków rozszerza swe wpływy na ziemiach Niemiec aż po Łabę

2 poł. VIII w. Pierwsze zabytki piśmiennictwa niemieckiego

843 Powstanie państwa wschodniofrankijskiego po traktacie w Verdun

911 Śmierć Ludwika Dziecięcia - wymarcie wschodniofrankijskiej linii Karolingów

928-29 Początek podboju Słowian na wschód od Łaby, uzależnianie kolejnych plemion

929 Narzucenie zwierzchnictwa niemieckiego Czechom

933 Pierwsza zwycięska bitwa z koczowniczymi Węgrami nad Unstrutą

951 Pierwsza wyprawa do Italii - Otton I królem Longobardów

962 Druga wyprawa do Italii - Otton I koronuje się w Rzymie na cesarza

983 Wielkie powstanie Słowian Połabskich. Wieleci i Obodrzyce odzyskują niepodległość

994 Koncepcja "Renovatio imperii Romano" - Otton III planuje zjednoczyć pod władzą cesarza cały świat chrześcijański

1002 Objęcie władzy przez Henryka II - zwycięstwo koncepcji "Renovatio imperii Francorum"

1024-56 Szczyt potęgi średniowiecznego cesarstwa niemieckiego za Konrada II ( 1024-39) i Henryka III (1039-56) z dynastii salickiej (przyłączenie Burgundii 1034, uzależnienie Polski 1033 i Węgier 1044-45)

1071-75 Wielkie powstanie Sasów przeciw Henrykowi IV - przejaw ruchów odśrodkowych

1076-85 Konflikt cesarza Henryka IV z papieżem Grzegorzem VII o inwestyturę

XII w. Słabnięcie władzy centralnej - potęga księstw: Bawarii, Austrii, Turyngii, Saksonii

1122 Konkordat w Wormacji: inwestyturę świecką przyznaje cesarz, duchowną papież

XII w. Podboje Hohenstaufów ( 1157 narzucenie zwierzchnictwa książętom polskim, 1162 zburzenie Mediolanu, 1194 opanowanie pd. Włoch i Sycylii)

1197 Początek wojny domowej między Hohenstapfami a Welfami

XII-XIII w. Bujny rozwój poezji dworskiej (minnesingerzy). Powstają osnute na sagach germańskich "Pieśń o Nibelungach" oraz "Kudrun"

1229 Fryderyk II zajmuje Jerozolimę i koronuje się na króla jerozolimskiego

1232 Potwierdzenie decentralizacji cesarstwa - Fryderyk II rezygnuje na rzecz książąt lokalnych z władzy sądowniczej, regaliów, budowy zamków i miast

1257 Wyłonienie siedmiu elektorów wybierających króla: arcybiskupi Kolonii, Moguncji i Trewiru, palatyn reński, książę saski, margrabia brandenburski i król czeski

1268-73 "Wielkie bezkrólewie" - z królewskich zjazdów dworskich zaczyna wyłaniać się sejm Rzeszy, Reichstag

1273 Habsburgowie (w osobie Rudolfa) po raz pierwszy sięgają po godność królewską

XIII-XIV w. Związek miast zwany Hanzą (gł. miasto - Lubeka) główną potęgą gospodarczą w Europie Pn., zacięta rywalizacja z Danią o handel bałtycki

1356 "Złota bulla" cesarza Karola IV Luksemburskiego - księstwa elektorskie niepodzielne

XV w. Pierwsze zabytki niemieckiej pieśni wielogłosowej

1415 Hohenzollernowie władcami Brandenburgii

1420-36 Wyprawy krzyżowe przeciw Husytom

1474 Pojawienie się nazwy "Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego"

2 poł. XV Rozwój miast Niemiec południowych; Fuggerowie i Welserowie tworzą największe domy bankierskie Europy

XVI w. Pojawienie się określenia "kraje niemieckie" - "Deutsche Lande" (1. poj. Deutschland)

1517 Wystąpienie Lutra - początek reformacji

1522-23 Nieudany bunt rycerstwa przeciwko rosnącej władzy książąt

1524-25 Wojna chłopska

1525 Sekularyzacja Zakonu Krzyżackiego - Prusy pierwszym państwem protestanckim

1555 Pokój religijny w Augsburgu - przyjęcie zasady "cuius regio eius religio". Zakończenie wojen religijnych i utrwalenie rozdrobnienia Niemiec

1559 Koniec dwuwiekowej niezależności Dithmarschen - chłopskiej republiki w mało dostępnych rejonach pn. Niemiec

po 1564 Wytępienie prostestantyzmu w Bawarii przez Albrechta V Wittelsbacha

1618 Unia personalna Prus Książęcych i Brandenburgii

1618-48 Wojna trzydziestoletnia na ziemiach niemieckich. Niemcy tracą ok. 40% ludności

1627 Powstanie "Daphne" Schutza - pierwszej niemieckiej opery

1657 Fryderyk Wilhelm ("Wielki Elektor", 1640-88) uzyskuje zwolnienie Prus Książęcych z zależności lennej od Polski

1668 "Przygody Simplicissimusa" Hansa Jakoba von Gńmmelshausena - najpopularniejsza powieść łotrzykowska

1674 Utworzenie w Prusach Centralnej Rady Wojennej, prawie cały budżet Prus przeznaczony na wojsko

1701 Fryderyk I koronuje się, przybierając tytuł "króla w Prusach"

XVIII w. Reformy administracji i wojska pruskiego, zwycięskie wojny z Saksonią i Austrią

1685-1750 Johann Sebastian Bach - najbardziej znany kompozytor epoki (Lipsk)

1724-1804 Immanuel Kant - pierwszy klasyk filozofii niemieckiej (Królewiec)

1749-1832 Johann Wolfgang Goethe - najbardziej znany poeta niemiecki (Weimar)

1770-1827 Ludwig van Beethoven - kompozytor (Bonn, Wiedeń)

1806 Utworzenie przez Napoleona Związku Reńskiego, rezygnacja Habsburgów z tytułu cesarza niemieckiego (rzymskiego)

1806 Klęska militarna Prus w starciu z Napoleonem

1807 Zniesienie poddaństwa chłopów w Prusach zapoczątkowuje "pruską drogę do kapitalizmu"

1809 Początek reform armii pruskiej (A. Scharnhorst, A.N. von Gneisenau)

1815 Powołanie Związku Niemieckiego pod hegemonią Austrii

1 pot XIXw. Kompozytorzy niemieckiego romantyzmu - Robert Schumann i Richard Wagner

po 1830 Rewolucja przemysłowa na ziemiach niemieckich, pierwsze okręgi przemysłowe (Westfalia, Ruhra, Berlin)

1833 Założenie Niemieckiego Związku Celnego pod hegemonią Prus

1834 Powstanie Stowarzyszenia Praw Człowieka w Hesji (Buchner i Weidig)

1841 Powstanie pieśni "Deutschland, Deutschland Gber alles" (August Hoffman)

1848-49 Próba przywrócenia cesarstwa przez sejm Rzeszy we Frankfurcie; wykluczenie Austrii z Rzeszy

1862 Otto von Bismarck premierem Prus

1864-86 Za Ludwika II, króla Bawaru, Monachium wyrasta na czołowy ośrodek kultury i sztuki niemieckiej

1866 Po zwycięstwie w wojnie z Austrią Prusy tworzą Związek Północnoniemiecki

1867 Ukazanie się "Kapitału" Karola Marksa w Hamburgu

1870-71 Wojna francusko-pruska; Prusy okazują się nowoczesną potęgą militarną

1871 Wilhelm I ogłasza się cesarzem; zakończenie procesu jednoczenia Niemiec

1871-78 Okres Kulturkampfu - próba wyeliminowania wpływów Kościoła katolickiego

1882 Trójprzymierze Niemiec, Austro-Węgier i Włoch

1884-1900 Pierwsze kolonie niemieckie, m.in. Togo i Kamerun (Afryka)

1894 Powstanie Hakaty (Hannemann, Kennemann, Tiedemann) - antypolskiej org. w Prusach

1898 "Deutsche Buhnenaussprache" Teodora Siebsa propaguje jednolitą wymowę języka niem.

1914-18 I wojna światowa - Niemcy na czele państw centralnych, utrata części ziem

1918-23 Okres zamętu politycznego, rewolt, pogarszania się sytuacji gospodarczej, hiperinflacja

1919 Utworzenie Republiki Weimarskiej

1919 Powstanie Niemieckiej Partii Pracy (od 1921 NSDAP)

lata 20. Berlin ośrodkiem nowoczesnej sztuki rywalizującym z Paryżem (Bauhaus, film)

1923 Nieudany pucz NSDAP w Monachium, aresztowanie Hitlera

1924 Powstanie "Mein Kampf' Hitlera - deklaracja celów nazizmu

1932 Po wyborach (31 VII) NSDAP staje się najsilniejszą partią w Reichstagu

1933 Powołanie Hitlera na kanclerza Rzeszy (30 I). Pożar Reichstagu (27 II), proces przeciwko komunistom i pierwsze ustawy nadzwyczajne

1933-35 Kształtowanie się państwa totalitarnego: funkcjonariusze partyjni dublują administrację, "Front Pracy" kontroluje fabryki i organizuje wolny czas robotników, propaganda głosi jedność narodu, pogardę wobec Żydów i gloryfikuje tradycje wojskowe

1934 Rozgrywki w NSDAP: SS morduje przywódców SA ("Noc długich noży", 29-30 VI)

1934 Po śmierci Hindenburga (2 VIII) Hitler ogłasza się fuhrerem Rzeszy

1935 Przywrócenie obowiązkowej służby wojskowej

1935 "Ustawy norymberskie" przeciw Żydom (m.in. zakaz małżeństw mieszanych)

1937 W Monachium wielkie wystawy: "sztuki niemieckiej" i "sztuki zwyrodniałej"

1938 "Anschluss" Austrii (11-13 III)

1938 "Noc kryształowa" - zorganizowane pogromy Żydów w całym kraju (9/10 XI)

1938/39 Opanowanie Czechosłowacji za zgodą mocarstw zachodnich (traktat monachijski)

1939 Przymusowe dodanie do nazwisk niemieckich Żydów imion "Izrael" lub "Sara" (17 VIII)

1939-45 II wojna światowa zakończona okupacją Niemiec przez zwycięskich aliantów

1948 Reforma walutowa w strefach okupacyjnych aliantów zachodnich (VI) i wymiana pieniędzy; każdy Niemiec posiadaczem 40 nowych marek. Ostra reakcja ZSRR - wymiana pieniędzy w radzieckiej strefie okupacyjnej i blokada Berlina

1949 Powstanie Republiki Federalnej Niemiec i Niemieckiej Republiki Demokratycznej

1949-63 Kanclerzem RFN Konrad Adenauer

1953 Powstanie robotników w Berlinie Wschodnim, stłumione

1955 Plebiscyt w Zagłębiu Saary (23 X); 1957 włączenie Zagłębia Saary do Niemiec

lata 50. "Niemiecki cud gospodarczy" - Niemcy (Zach.) znów 3. potęgą przemysłową świata

1961 Budowa muru berlińskiego z polecenia władz NRD

1970 Normalizacja stosunków RFN z ZSRR, NRD i Polską

1989 Kryzys w świecie komunistycznym i zburzenie muru berlińskiego (9 XI)

1990 Zjednoczenie Niemiec (3 X)




pozdrawiam Tomek

Moderator działów: Aktualności, Sporty ogólnorozwojowe, Nasze hobby & Strongman i trójbój siłowy

"Nie mów tego, o czym należy milczeć, lecz nie przemilczaj tego, co należy powiedzieć."

[Powiadom mnie, jeśli ktoś odpowie na ten artykuł.]


Odpowiedzi jest na 3 strony.   poprzednia | następną
 
Wybierz stronę:  
Przegląd tygodnia

KALENDARIUM

Strony: 1 2 3